Vazovagal senkop, vücudunuzun belirli tetikleyicilere karşı aşırı tepki vermesi sonucu kan basıncının (tansiyon) ve kalp hızının aniden düşmesiyle gerçekleşen bayılmadır. Kalbiniz ve damarlarınız arasındaki dengenin geçici olarak bozulması beyne giden kan akışını azaltır ve bu da kısa süreli bilinç kaybına yol açar.
Vazovagal senkop genellikle tehlikeli bir hastalığın belirtisi değildir ve çoğu zaman vücudun kendini koruma mekanizması olarak ortaya çıkar. Ancak bayılma sırasında düşmeye bağlı yaralanmalar risk oluşturabilir. Bu durumun mekanizmasını anlamak, belirtileri önceden fark edip önlem almanıza yardımcı olur.
Vazovagal Senkop Nedir?
Vazovagal senkop, bazı tetikleyicilere bağlı olarak beyne giden kanın kısa süreli azalmasıyla ortaya çıkan bayılmadır. Genellikle uzun süre ayakta kalma, ani stres, korku, ağrı veya kan görme gibi durumlarla ortaya çıkar ve çoğu zaman ciddi bir hastalığa bağlı değildir.
Vazovagal Senkop Neden Olur?
Vücudumuzda kalp hızını ve kan basıncını kontrol eden otonom sinir sistemi adında bir mekanizma bulunur. Bazı durumlarda bu sistemdeki denge bozulur ve “vagus” adı verilen sinir aşırı uyarılır. Bu sinir uyarıldığında kalp atışlarınız yavaşlar ve vücudunuzdaki damarlar aniden genişler. Damarların genişlemesiyle kan yer çekiminin etkisiyle bacaklarda toplanır ve kalbe geri dönen kan miktarı azalır. Sonuç olarak beyne yeterli oksijen gitmediği için vücut bir nevi “şalteri indirir” ve bayılma gerçekleşir.
Bu durumu tetikleyen pek çok farklı faktör olabilir. Uzun süre ayakta hareketsiz kalmak, aşırı sıcak ortamlar, kan görmek, tıbbi müdahaleler veya iğne korkusu en yaygın tetikleyicilerdir. Ayrıca şiddetli ağrı, yoğun stres, korku, ani gelen üzücü bir haber veya tuvalet ihtiyacı sırasında aşırı ıkınmak da vazovagal sistemi harekete geçirebilir. Bazı kişilerde çok şiddetli öksürük nöbetleri bile bu tip bir bayılmayı tetikleyebilir.
Vazovagal Senkop Belirtileri Nelerdir?
Vazovagal bayılma genellikle aniden olmaz; vücudunuz birkaç saniye veya dakika öncesinden size bazı uyarılar verir. Bu belirtileri tanımak, yere düşmeden önlem almanız için hayati önem taşır. En sık görülen öncü belirtiler şunlardır:
- Ciltte ani solgunluk ve soğuk terleme,
- Baş dönmesi ve göz kararması,
- Görüşün bulanıklaşması veya “tünel görüşü” denilen daralma,
- Mide bulantısı veya sıcaklık basması hissi,
- Kulaklarda çınlama veya uğultu.
Bu belirtileri hissettiğiniz anda olduğunuz yere uzanmak veya oturmak, kanın tekrar beyne ulaşmasını sağlar ve bayılmanın gerçekleşmesini engelleyebilir.
Vazovagal Senkop Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Vazovagal senkop tanısı konulurken öncelikle bayılmanın kalp kaynaklı veya nörolojik bir sorundan kaynaklanmadığından emin olunması gerekir. Doktorunuz tıbbi öykünüzü dinledikten sonra EKG ve bazen kalp ultrasonu (EKO) isteyebilir. Eğer bayılmalarınız sık tekrarlıyorsa ve nedeni netleştirilemiyorsa Tilt Table (Eğik Masa) Testi uygulanabilir. Bu testte, özel bir masada yatarken vücudunuzun farklı açılardaki tansiyon ve nabız tepkileri ölçülerek bayılma anındaki sinirsel yanıtınız incelenir.
Çoğu vazovagal senkop vakasında ilaç tedavisine gerek duyulmaz. Tedavinin temeli, tetikleyicilerden kaçınmak ve vücudun kan basıncını dengelemeyi öğrenmektir. Eğer bayılmalarınız çok sıksa ve yaşam kalitenizi bozuyorsa, doktorunuz damar daraltıcı veya vücutta tuz tutulmasını sağlayan bazı ilaçlar önerebilir. Çok nadir ve ağır vakalarda, kalp atış hızı tehlikeli düzeyde yavaşlıyorsa kalp pili kullanımı gündeme gelebilir.
Vazovagal Senkopta Kardiyonöroablasyon Yöntemi
Geleneksel tedavilere, yaşam tarzı değişikliklerine veya bol sıvı tüketimine rağmen bayılmaları devam eden hastalar için günümüzde kardiyonöroablasyon adı verilen yeni bir tedavi seçeneği bulunmaktadır. Bu yöntem, özellikle kalp hızı çok yavaşlayan veya bayılma anında kalbi birkaç saniyeliğine duran (asistoli) hastalar için geliştirilmiştir.
İşlem sırasında, kalbin çevresinde bulunan ve kalp hızını yavaşlatma sinyali gönderen sinir düğümleri (vagal gangliyonlar) tespit edilir. Radyofrekans enerjisi kullanılarak bu sinir uçlarına müdahale edilir ve kalbin bu aşırı yavaşlama tepkisi zayıflatılır. Bu sayede vücudun bayılmaya yol açan aşırı refleksi kontrol altına alınmaya çalışılır. Kalıcı kalp piline bir alternatif olarak görülen bu yöntem, uygun hastalarda bayılma ataklarının sıklığını önemli ölçüde azaltabilir veya tamamen ortadan kaldırabilir. Ancak bu işlemin başarısı hastanın bayılma mekanizmasına bağlıdır ve kimlerin bu tedaviden fayda göreceği detaylı testlerle belirlenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bayılacağımı hissettiğimde ne yapmalıyım?
Hemen olduğunuz yere uzanmalı ve bacaklarınızı yukarı kaldırmalısınız. Eğer uzanacak yeriniz yoksa çömelerek başınızı dizlerinizin arasına alabilirsiniz. Bu hareketler kanın bacaklarınızda göllenmesini önleyerek beyne gitmesine yardımcı olur.
Vazovagal senkop hayati tehlike yaratır mı?
Kendi başına hayati bir tehlike yaratmaz ancak bayılma anında başınızı bir yere çarpmanız veya araç kullanırken bayılmanız ciddi sonuçlar doğurabilir. Eğer bayılma sırasında göğüs ağrısı veya çarpıntı eşlik ediyorsa durum daha ciddi olabilir.
Daha fazla su içmek bayılmayı önler mi?
Evet, vücudun susuz kalması (dehidrasyon) kan hacmini düşürerek bayılma riskini artırır. Gün içinde bol sıvı tüketmek ve doktorunuzun bir kısıtlaması yoksa tuz miktarını bir miktar artırmak tansiyonun dengede kalmasına yardımcı olabilir.
Bu durum genetik midir?
Tam olarak bir gen bozukluğu diyemeyiz ancak bazı kişilerde sinir sisteminin uyaranlara verdiği tepki yapısal olarak daha hassastır. Ailesinde sık bayılan kişiler olanlarda bu durumun görülme sıklığı daha fazladır.
Senkop (Bayılma) yazısını buradan okuyabilirsiniz.
Referans: Vasovagal Syncope
