Pulmoner Emboli Nedir?
Pulmoner emboli, bir kan pıhtısının akciğer damarlarından birini tıkamasıdır. Halk arasında akciğere pıhtı atması veya akciğer embolisi olarak bilinir.
Pıhtı çoğunlukla bacaklardaki derin toplardamarlarda oluşur. Yerinden koptuğunda kan dolaşımıyla akciğere ulaşabilir. Küçük pıhtılar hafif yakınmalara neden olurken büyük pıhtılar kalbin çalışmasını ve dolaşımı bozabilir.
Pulmoner Emboli Neden Olur?
Pulmoner embolinin en sık nedeni, bacakta oluşan derin ven trombozudur. Uzun süre hareketsiz kalmak, büyük ameliyatlar, kanser, gebelik ve daha önce pıhtı geçirmiş olmak riski artırır.
Uzun yolculuklar, östrojen içeren ilaçlar ve bazı kalıtsal pıhtılaşma bozuklukları da etkili olabilir. Bazen ayrıntılı incelemeye rağmen belirgin bir neden bulunamaz.
Pulmoner Emboli Belirtileri Nelerdir?
En sık görülen belirti aniden başlayan nefes darlığıdır. Nefes alırken artan göğüs ağrısı, hızlı kalp atışı, öksürük ve kanlı balgam da görülebilir.
Bazı hastalar yalnızca normalden daha çabuk yorulduğunu fark eder. Merdiven çıkarken veya kısa bir mesafe yürürken nefes yetmeyebilir. Büyük pıhtılarda baş dönmesi, tansiyon düşmesi ve bayılma gelişebilir.
Bacakta Pıhtı Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Bacakta pıhtı oluştuğunda genellikle tek taraflı şişlik, ağrı ve hassasiyet görülür. Baldır diğer bacağa göre daha sıcak veya gergin hissedilebilir. Ciltte kızarıklık ya da renk değişikliği de oluşabilir.
Ancak her bacak pıhtısı belirti vermez. Bu nedenle bacakta şişlik olmaması pulmoner emboliyi dışlamaz.
Pulmoner Emboli Tehlikeli midir?
Pulmoner emboli, zamanında tedavi edilmediğinde ciddi sonuçlara yol açabilir. Risk; pıhtının büyüklüğüne, tıkadığı damara ve kalbin ne kadar etkilendiğine bağlıdır.
Küçük pıhtılar çoğunlukla kan sulandırıcı ilaçlarla tedavi edilir. Büyük pıhtılar ise tansiyonu düşürebilir ve kalbin sağ tarafını zorlayabilir. Bu durumda daha hızlı ve yoğun bir tedavi gerekir.
Pulmoner Embolide Ne Zaman Acile Başvurulmalıdır?
Aniden başlayan açıklanamayan nefes darlığı, şiddetli göğüs ağrısı veya bayılma varsa acil yardım alınmalıdır. Kanlı öksürük, morarma, bilinç bulanıklığı ve belirgin çarpıntı da beklenmemesi gereken belirtilerdir.
Özellikle yakın zamanda ameliyat geçiren veya uzun süre hareketsiz kalan kişiler daha dikkatli olmalıdır. Tek bacakta şişlik ile birlikte nefes darlığı gelişmesi pulmoner emboli açısından uyarıcıdır.
Pulmoner Emboli Tanısı Nasıl Konur?
Tanı, hastanın şikâyetleri ve risk faktörleri değerlendirilerek konur. Tansiyon, nabız ve kandaki oksijen düzeyi ölçülür. Gerekli durumlarda D-dimer adı verilen kan testi yapılır.
Pıhtıyı göstermek için en sık akciğer damar tomografisi kullanılır. Bacak ultrasonu ile toplardamarlarda pıhtı aranabilir. Ekokardiyografi ise pıhtının kalbin sağ tarafını etkileyip etkilemediğini gösterir.
Pulmoner Emboli Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavinin temelini kan sulandırıcı ilaçlar oluşturur. Bu ilaçlar mevcut pıhtının büyümesini engeller ve yeni pıhtı oluşma riskini azaltır. Vücut, var olan pıhtıyı zaman içinde kendi sistemiyle küçültür.
Tansiyonu düşen veya dolaşımı bozulan hastalarda pıhtı eritici ilaç gerekebilir. Bazı durumlarda pıhtı kateter yöntemiyle parçalanabilir veya çıkarılabilir. Tedavi seçimi hastanın genel durumuna ve kanama riskine göre yapılır.
Kan Sulandırıcı Tedavi Ne Kadar Sürer?
Kan sulandırıcı tedavi genellikle en az üç ay devam eder. Tedavinin kesin süresi, pıhtının nedenine ve tekrar oluşma riskine göre belirlenir.
Ameliyat veya geçici hareketsizlik sonrası gelişen embolilerde daha kısa tedavi yeterli olabilir. Nedeni bulunamayan, tekrarlayan veya kalıcı risk faktörü bulunan hastalarda daha uzun tedavi düşünülebilir. İlaç doktor önerisi olmadan bırakılmamalıdır.
Pulmoner Emboli Tamamen İyileşir mi?
Çoğu hasta doğru tedaviyle tamamen veya büyük ölçüde iyileşir. Nefes darlığı ve göğüs ağrısı birkaç gün içinde azalabilir. Pıhtının tamamen küçülmesi ise haftalar veya aylar sürebilir.
İlk dönemde çabuk yorulma görülebilir. Günlük hareketlere yavaş ve kontrollü dönmek gerekir. Nefes darlığının uzun süre devam etmesi halinde kalp ve akciğerler yeniden değerlendirilmelidir.
Pulmoner Emboli Tekrarlar mı?
Pulmoner emboli bazı hastalarda tekrar edebilir. Daha önce pıhtı geçirmiş olmak, aktif kanser ve kalıcı pıhtılaşma eğilimi tekrarlama riskini artırır.
Kan sulandırıcı ilacın düzenli kullanılması en önemli korunma yöntemidir. Uzun süre hareketsiz kalmamak ve ameliyat öncesinde pıhtı geçmişini doktora bildirmek de riski azaltır.
Pulmoner Emboliden Korunmak İçin Ne Yapılabilir?
Uzun süre aynı pozisyonda kalmamak ve mümkün olduğunca hareket etmek önemlidir. Uzun yolculuklarda belirli aralıklarla yürümek ve otururken ayak bileklerini hareket ettirmek yararlı olabilir.
Ameliyat sonrasında doktorun önerdiği zamanda ayağa kalkılmalıdır. Riskli hastalarda koruyucu kan sulandırıcı ilaç veya varis çorabı kullanılabilir. Bu uygulamalar herkes için gerekli değildir ve kişiye özel planlanmalıdır.
