Hipertansiyon (yüksek tansiyon), kanın damar duvarına uyguladığı basıncın normalden yüksek olmasıdır. Tekrarlayan ölçümlerde 140/90 mmHg üzerindeki değerler hipertansiyon olarak adlandırılır. Uzun süre kontrol edilmezse kalp, böbrek ve damar sağlığını olumsuz etkileyebilir.
Çoğu zaman belirti vermez ve rutin ölçümlerde fark edilir. Genetik yatkınlık, fazla tuz tüketimi, kilo artışı, hareketsiz yaşam ve stres hipertansiyona neden olabilir.
Yüksek tansiyon çoğunlukla belirtisizdir. Belirtiler ortaya çıktığında baş ağrısı, baş dönmesi, çarpıntı ve halsizlik görülebilir. İleri durumlarda kalp krizi, inme ve böbrek sorunları gelişebilir.
Tedavi yaşam tarzı düzenlemeleri ve ilaç tedavisine dayanır. Tuz kısıtlaması, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü tansiyon yönetiminde önemlidir.
Hipertansiyon nedir?
Hipertansiyon, damarlarınızdaki kan basıncının sürekli olarak normalden yüksek olmasıdır. Normal tansiyon değeri genellikle 120/80 mmHg ve altıdır. Ölçümlerin sürekli olarak 140/90 mmHg veya üzerinde çıkması durumunda hipertansiyon tanısı düşünülür.
Tansiyon iki sayı ile ölçülür ve milimetre civa (mmHg) birimiyle ifade edilir. İlk sayı (büyük tansiyon), kalbiniz kasılırken damarlardaki basıncı, ikinci sayı (küçük tansiyon) ise kalbiniz dinlenirken oluşan basıncı gösterir.
Hipertansiyon çoğu kişide belirti vermez. Ancak zaman içinde kalp, böbrek, beyin ve gözler gibi hayati organlara zarar verebilir. Genellikle yavaş gelişir ve yaşla birlikte görülme riski artar. Yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde ilaç tedavisi ile tansiyon kontrol altına alınabilir.
Yüksek tansiyon belirtileri nelerdir?
Yüksek tansiyonun çoğu zaman hiçbir belirtisi yoktur. Birçok kişi yıllarca yüksek tansiyonu olduğundan habersiz yaşar. Yüksek tansiyonu ancak ölçümle anlayabilirsiniz.
Bazı kişilerde çok yüksek tansiyon değerlerinde şu belirtiler görülebilir:
- baş ağrısı, özellikle sabahları ense bölgesinde
- baş dönmesi veya sersemlik
- burun kanaması
- nefes darlığı
- göğüs ağrısı
- görme bozuklukları veya bulanık görme
- kulak çınlaması
- yorgunluk
- çarpıntı
- boyun bölgesinde zonklama hissi
Bu belirtilerin varlığı çok yüksek tansiyon değerlerini gösterebilir ve acil müdahale gerektirebilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Aşağıdaki durumlardan biri sizde varsa tansiyon ölçümü yaptırın:
- 40 yaş ve üzerindeyseniz (yılda en az bir kez)
- ailenizde yüksek tansiyon öyküsü varsa
- fazla kiloluysanız
- diyabetiniz varsa
- böbrek hastalığınız varsa
Ani ve şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı, görme bozukluğu veya nefes darlığınız varsa 112’yi arayarak acil tıbbi yardım almalısınız.
Hipertansiyon neden olur?
Yüksek tansiyonun çoğu zaman kesin bir nedeni bulunamaz. Zamanla gelişir ve birden fazla faktörün etkisiyle ortaya çıkar. Bu türe primer hipertansiyon denir. Hastaların %90-95’i bu gruba girer.
Bazı durumlarda altta yatan başka bir hastalık veya ilaç kullanımına bağlı da gelişebilir. Bu türe sekonder hipertansiyon denir. Hastaların yaklaşık %5-10’u bu gruptadır.
Genel olarak yüksek tansiyon riskini artıran faktörler şunlardır:
- ileri yaş
- ailede yüksek tansiyon öyküsü
- fazla kilolu olmak
- hareketsiz yaşam
- aşırı tuz tüketimi
- sigara kullanımı
- aşırı alkol tüketimi
- kronik stres
- diyabet veya yüksek kolesterol
- böbrek hastalıkları
- uyku apnesi
- tiroid sorunları
- bazı ilaçlar
Yüksek tansiyon nasıl anlaşılır?
Yüksek tansiyon düzenli tansiyon ölçümü ile anlaşılır. Tek bir yüksek ölçüm yüksek tansiyon tanısı koymak için yeterli değildir. Tansiyon gün içinde değişkenlik gösterebilir.
Tanı için farklı zamanlarda birkaç ölçüm yapılır. Evde tansiyon takibi istenebilir veya 24 saatlik tansiyon holteri takılabilir.
Ek olarak kan testleri, idrar testi, EKG ve kalp ultrasonu gibi testler yapılabilir. Bu testler yüksek tansiyonun nedenini ve organlarınızda hasar olup olmadığını değerlendirmek için yapılır.
Evde tansiyon ölçümü nasıl yapılmalı
Evde düzenli tansiyon takibi yapmanız önerilir. Bu sayede tansiyonunuzun gerçek durumunu daha iyi anlarsınız ve tedavinin etkisini görebilirsiniz.
Doğru ölçüm için:
- Kaliteli, üst koldan ölçen bir tansiyon aleti kullanın
- Ölçümden 30 dakika önce kafein, egzersiz ve sigaradan kaçının
- Ölçüm sırasında sakin olun ve konuşmayın
- Sırtınızı yaslanmış şekilde oturun
- Kolunuz kalp hizasında olmalı
- Sabah ve akşam olmak üzere günde iki kez ölçün
- Değerleri not edin ve doktor kontrolüne götürün
Yüksek tansiyon nasıl tedavi edilir?
Yüksek tansiyon tedavisinin amacı tansiyon değerlerinizi güvenli sınırlarda tutarak kalp krizi, inme ve diğer komplikasyonları önlemektir.
Yaşam tarzı değişiklikleri
Hafif yüksek tansiyonunuz varsa yaşam tarzı değişiklikleri tansiyonunuzu düşürmeye yardımcı olabilir. Bunun için yapmanız gerekenler:
- sağlıklı kilonuzu koruyun
- düzenli egzersiz yapın (haftada en az 150 dakika)
- tuz tüketiminizi azaltın
- sağlıklı ve dengeli beslenin
- alkol tüketimini sınırlayın
- sigarayı bırakın
- stresi yönetin
İlaç tedavisi
Yaşam tarzı değişiklikleri tansiyonunuzu düşürmeye yeterli olmadığında veya tansiyon değerleriniz yüksekse ilaç tedavisi başlanır.
Yüksek tansiyon için birçok farklı ilaç bulunmaktadır. Size önerilen ilaç, tansiyonunuzun yüksekliği, yaşınız ve diğer sağlık durumlarınıza bağlıdır. Genellikle günde bir kez alınır. Tansiyonunuzu kontrol altında tutmak için birden fazla ilaç kullanmanız gerekebilir.
İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kendinizi iyi hissetseniz bile ilaçları bırakmamalısınız.
Yüksek tansiyonda kullanılan ilaçlar nelerdir?
Yüksek tansiyon tedavinizde şu ilaç grupları kullanılabilir:
- ACE inhibitörleri, damarlarınızı genişletir
- anjiyotensin reseptör blokerleri (ARB), damarlarınızı genişletir
- kalsiyum kanal blokerleri, kalbinizi ve damarlarınızı rahatlatır
- diüretikler, vücudunuzdaki fazla sıvıyı atar
- beta blokerler, kalbinizi yavaşlatır ve kan basıncınızı düşürür
Genellikle tek bir ilaçla başlanır. Gerekirse farklı ilaçlar kombine edilir. İlaçların etkili olması birkaç hafta sürebilir.
İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kendinizi iyi hissetseniz bile ilaçları bırakmamalısınız.
Yüksek tansiyon nelere yol açabilir?
Kontrol edilmeyen yüksek tansiyon zamanla vücudunuzdaki birçok organı etkiler ve şu sorunlara yol açabilir:
- kalp krizi
- inme
- kalp yetmezliği
- böbrek hastalığı
- görme sorunları
- demans (bunama)
Kan basıncınızı az da olsa düşürmek bu sorunların riskini azaltır.
Yüksek tansiyonunuz varsa nelere dikkat etmelisiniz
Yüksek tansiyon tanısı aldıktan sonra:
- tansiyonunuzu düzenli ölçün ve kaydedin
- doktor kontrollerinize düzenli gidin
- ilaçlarınızı her gün düzenli kullanın
- tuz tüketiminizi azaltın
- düzenli egzersiz yapın
- sağlıklı kilonuzu koruyun
- sigarayı bırakın
Sık Sorulan Sorular
Stres tansiyonu yükseltir mi
Evet, stres tansiyonunuzu geçici olarak yükseltebilir. Stresli anlarda vücudunuz adrenalin ve kortizol gibi hormonlar salgılar. Bu hormonlar kalp atış hızınızı artırır ve damarlarınızı geçici olarak daraltır. Sonuç olarak tansiyonunuz yükselir.
Kısa süreli stres normalde zararlı değildir. Ancak sürekli veya yoğun stres altında kalmak, tansiyonunuzu kronik olarak etkileyebilir ve uzun vadede kalıcı yüksek tansiyona yol açabilir.
Stresli olduğumda hangi belirtileri yaşayabilirim
Strese bağlı tansiyon yükseldiğinde kalp çarpıntısı, baş ağrısı, göğüs sıkışması, terleme ve nefes darlığı gibi belirtiler yaşayabilirsiniz. Bunlara ek olarak yoğun kaygı, sinirlilik ve uyku sorunları da görülebilir.
Anlık stres yükselişleri genellikle geçicidir. Ancak sürekli stres altındaysanız bu belirtiler daha sık ortaya çıkabilir.
Tansiyon neden aniden yükselir
Ani tansiyon yükselmesinin birçok nedeni olabilir:
- Ani ve yoğun stres
- İlaçları atlamak veya yanlış kullanmak
- Aşırı tuz tüketimi
- Aşırı alkol veya kafein alımı
- Şiddetli ağrı
- Uyku apnesi atakları
- Altta yatan kronik bir hastalığın kötüleşmesi
Ani tansiyon yükselmesinde ne gibi belirtiler olur?
Tansiyonunuz aniden yükseldiğinde şu belirtileri yaşayabilirsiniz:
- Şiddetli baş ağrısı
- Baş dönmesi
- Görmede bulanıklık
- Burun kanaması
- Mide bulantısı
- Kulak çınlaması
- Aşırı terleme
- Ani halsizlik
- Göğüs ağrısı
Bu belirtileri yaşıyorsanız acil müdahale gerekebilir. Hemen sağlık kuruluşuna başvurun.
Dirençli hipertansiyon nedir
Üç veya daha fazla tansiyon ilacı kullanmanıza rağmen tansiyonunuz hedef değerlere ulaşmıyorsa dirençli hipertansiyon olabilir.
Bu durumda doktorunuz altta yatan başka nedenleri araştırır. Uyku apnesi, böbrek damarlarında daralma veya adrenal bez tümörleri gibi durumlar kontrol edilir.
Ayrıca ilaçlarınızı düzenli kullanıp kullanmadığınız ve yaşam tarzı alışkanlıklarınız yeniden değerlendirilir. Bazen ilaç dozları değiştirilir veya farklı ilaç kombinasyonları denenir.
Tansiyon 14/10, 15/10, 16/10 veya 17/10 olursa ne olur?
Bu değerler yüksek tansiyon sınırları içindedir. Tek ölçümle tanı konulmaz. düzenli takip gerekir. Bu seviyelerde tansiyon uzun süreli kalırsa kalp, beyin ve böbrek gibi organlarda hasar riski artar. Mutlaka hekime başvurulmalıdır.
Referans: Hypertension
