Senkop (Bayılma) Nedir?
Senkop, beyne giden kan akışının geçici olarak azalması sonucu ortaya çıkan kısa süreli bilinç kaybıdır. Halk arasında bayılma olarak bilinen bu durum genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika arasında sürer ve kişi kısa sürede tamamen toparlanır. Bayılma sırasında kas tonusu azalır ve kişi çoğu zaman yere düşer.
Senkop oldukça sık görülen bir durumdur ve birçok insan hayatında en az bir kez bayılma yaşayabilir. Çoğu zaman ciddi bir hastalığa bağlı değildir ve özellikle gençlerde sık görülen vazovagal reflekslere bağlı gelişebilir. Ancak bazı durumlarda senkop kalp hastalıkları, kalp ritim bozuklukları veya başka ciddi sağlık sorunlarının ilk belirtisi olabilir. Bu nedenle bayılmanın nedeni doğru şekilde değerlendirilmelidir.
Bayılma (Senkop) Neden Olur?
Beynin çalışabilmesi için sürekli oksijen ve kan akışı gerekir. Kalp bu kanı pompalarken tansiyon ve damar sistemi de kanın beyne ulaşmasını sağlar. Bu sistemlerden herhangi birinde geçici bir aksama olduğunda beyne giden kan akışı azalabilir ve kişi kısa süreli bilinç kaybı yaşayabilir.
Senkop en sık üç ana mekanizmaya bağlı gelişir. Bunlardan ilki vazovagal senkop olarak adlandırılan refleks bayılmalardır. Bu durumda stres, uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, kan görmek veya ani duygusal uyarılar kalp hızının yavaşlamasına ve tansiyonun düşmesine yol açar.
İkinci önemli neden ortostatik hipotansiyondur. Bu durum genellikle oturur veya yatar pozisyondan hızlı şekilde ayağa kalkıldığında ortaya çıkar. Kan basıncı ani olarak düşer ve beyne giden kan akışı kısa süreli azalabilir.
Daha nadir ancak daha önemli bir grup ise kalp kaynaklı bayılmalardır. Kalp ritim bozuklukları, kalp kapak hastalıkları, kalp kası hastalıkları veya bazı doğuştan kalp hastalıkları kalbin yeterli kan pompalayamamasına yol açarak senkopa neden olabilir.
Senkop Belirtileri Nelerdir?
Bayılma çoğu zaman tamamen ani gelişmez. Birçok kişi bayılmadan önce bazı uyarı belirtileri hisseder. Bu belirtiler genellikle baş dönmesi, göz kararması, sersemlik hissi ve genel bir güçsüzlük şeklinde ortaya çıkar.
Buna ek olarak mide bulantısı, soğuk terleme, kulak çınlaması veya görmede bulanıklık da bayılmadan önce görülebilir. Bazı kişiler bayılma hissini “karanlık basması” veya “boşluğa düşme hissi” olarak tarif eder.
Ancak bazı bayılmalar hiçbir uyarı olmadan aniden ortaya çıkabilir. Özellikle kalp ritim bozukluklarına bağlı gelişen senkoplarda kişi birden bilincini kaybedebilir. Bu tür bayılmalar daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Bayılma Ne Zaman Ciddi Bir Durumun Belirtisi Olabilir?
Senkop çoğu zaman zararsız olsa da bazı durumlarda altta yatan ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir. Özellikle efor sırasında gelişen bayılmalar, göğüs ağrısı veya çarpıntı ile birlikte ortaya çıkan senkoplar kalp kaynaklı bir problemi düşündürebilir.
Bayılma öncesinde hiçbir uyarı olmaması, bayılmanın sık tekrarlaması veya ailede ani kalp ölümü öyküsünün bulunması da dikkatle değerlendirilmesi gereken durumlardır.
Bu nedenle ilk kez bayılma yaşayan kişilerin mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmesi önerilir.
Senkop Tanısı Nasıl Konur?
Bayılma tanısında en önemli adım ayrıntılı hasta öyküsüdür. Bayılmanın hangi ortamda geliştiği, öncesinde hissedilen belirtiler, bilinç kaybının süresi ve sonrasında toparlanma şekli tanı açısından önemli bilgiler sağlar.
Doktor muayenesi sırasında kalp ritmi ve tansiyon ölçümü yapılır. Bazı hastalarda farklı pozisyonlarda tansiyon ölçülerek ortostatik hipotansiyon araştırılır.
Gerekli durumlarda elektrokardiyografi (EKG), ritim takibi için Holter monitörizasyonu ve kalp ultrasonu (ekokardiyografi) yapılabilir. Vazovagal senkop şüphesinde tilt table testi gibi özel testler de kullanılabilir.
Tanının amacı yalnızca bayılmayı açıklamak değil, kalp kaynaklı riskli nedenleri dışlamaktır.
Senkop Nasıl Tedavi Edilir?
Senkop tedavisi tamamen bayılmanın nedenine bağlıdır. Birçok hastada yalnızca yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilir.
Vazovagal senkopu olan kişilerde sıvı tüketiminin artırılması, uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak ve uyarı belirtilerini fark ettiğinde oturmak veya uzanmak bayılmayı önleyebilir.
Ortostatik hipotansiyon durumunda yavaş ayağa kalkmak, yeterli sıvı almak ve bazı durumlarda ilaç düzenlemeleri faydalı olabilir.
Kalp kaynaklı senkoplarda ise altta yatan hastalığın tedavisi gerekir. Ritim bozukluğu varsa ilaç tedavisi, kateter ablasyon veya kalp pili gibi cihaz tedavileri uygulanabilir.
Bayılma Hissi Geldiğinde Ne Yapılmalı?
Bayılma hissi genellikle birkaç saniye önce fark edilebilir. Böyle bir durumda hemen oturmak veya uzanmak beyne giden kan akışının korunmasına yardımcı olur. Bacakların yukarı kaldırılması kanın beyne dönüşünü kolaylaştırabilir.
Derin ve yavaş nefes almak da bazı kişilerde bayılmayı önleyebilir. Eğer kişi tamamen bayılmışsa çevresindekilerin onu sırtüstü yatırması ve bacaklarını hafifçe kaldırması önerilir.
