Senkop (bayılma), beyne giden kan akışının geçici azalması sonucu meydana gelir. Genellikle hızlı toparlanma olur ancak altta yatan neden önemlidir.
Senkop en sık vazovagal reflekslere veya ortostatik hipotansiyona bağlı gelişir. Daha nadir olarak kalp ritim bozuklukları veya yapısal kalp hastalıkları da bayılmaya neden olabilir. Susuzluk, stres veya uzun süre ayakta kalma vazovagal senkopu tetikleyebilir.
Belirtiler çoğu zaman bayılmadan önce hissedilir. Baş dönmesi, göz kararması, terleme, mide bulantısı ve halsizlik sık görülür. Ani ve uyarı vermeden gelişen bayılmalar dikkatle değerlendirilmelidir.
Tedavi altta yatan nedene göre planlanır. Bazı hastalarda sıvı alımının artırılması ve yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilirken, kalp kaynaklı nedenlerde ilaç tedavisi, ritim düzenleyici cihazlar veya ileri kardiyolojik değerlendirme gerekebilir.
Senkop (bayılma) nedir?
Senkop (bayılma), beyne giden kan akışının geçici olarak azalması sonucu ani ve kısa süreli bilinç kaybıdır. Genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika sürer ve kendinize geldiğinizde tam olarak toparlanırsınız.
Senkop çok yaygındır ve hayatınızda en az bir kez bayılma olasılığınız yüksektir. Çoğu durumda zararsızdır ancak bazen ciddi bir sağlık sorununun belirtisi olabilir.
Senkop (bayılma) nasıl olur?
Beyninizin düzgün çalışması için sürekli oksijen ve besin maddelerine ihtiyacı vardır. Bunlar kanla taşınır. Herhangi bir nedenle beyne giden kan akışı azaldığında veya kesildiğinde bilincinizi kaybedersiniz.
Çoğu durumda yere düştüğünüzde vücudunuz yatay pozisyona gelir. Bu pozisyonda beyne kan gitmesi kolaylaşır ve kısa sürede kendinize gelirsiniz.
Senkop (bayılma) belirtileri nelerdir?
Bayılmadan önce genellikle aşağıdaki uyarı belirtilerini yaşayabilirsiniz:
- Baş dönmesi
- Sersemlik
- Gözde kararma
- Yüzde solgunluk
- Terleme
- Bulantı
- Sıcak basması
- Görme bulanıklığı
- Kulak çınlaması
- Zayıflık hissi
Bazı durumlarda hiçbir uyarı olmadan aniden bayılabilirsiniz. Bu özellikle kalp kaynaklı bayılmalarda görülür ve daha ciddi kabul edilir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız
İlk kez bayıldıysanız mutlaka doktora görünün. Doktorunuz bayılmanızın nedenini araştırmak ve ciddi hastalıkları dışlamak isteyecektir.
Aşağıdaki durumlarda acil tıbbi yardım almalısınız:
- Göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
- Düzensiz veya çok hızlı kalp atışınız varsa (çarpıntı yaşıyorsanız)
- Nefes darlığı yaşıyorsanız
- Bayılma birkaç dakikadan uzun sürdüyse
- Efor sırasında bayıldıysanız
- Bayılırken vücudunuzda sarsıntılar olduysa
- Bayılma sırasında yaralandıysanız
- Hamileliğiniz varsa
- Ailede ani kalp ölümü öyküsü varsa
- Diyabetiniz varsa
Senkop (bayılma) neden olur?
Senkop beyne giden kan akışının kısa süreli kesilmesi sonucu olur. Birçok farklı neden bayılmaya yol açabilir:
- Vazovagal senkop en yaygın bayılma türüdür. Belirli tetikleyicilere yanıt olarak kalp hızınız yavaşlar ve kan basıncınız (tansiyonunuz) düşer. Uzun süre ayakta durmak, sıcak ortamlar, kan görmek, iğne olmak veya ani stres vazovagal senkopu tetikleyebilir. Genellikle zararsızdır ve ciddi bir sağlık sorunu belirtisi değildir.
- Ortostatik hipotansiyon yatarken veya otururken ayağa kalktığınızda kan basıncınızın aniden düşmesidir. Vücudunuz kan basıncını yeterince hızlı ayarlayamaz ve beyne giden kan azalır. Susuzluk, bazı ilaçlar veya uzun süreli yatak istirahati ortostatik hipotansiyona neden olabilir.
- Kardiyak senkop kalp hastalıklarına bağlı bayılmadır. Kalp ritim bozuklukları kalbinizin çok yavaş veya çok hızlı atmasına neden olur. Kalp kapak hastalıkları veya kalp yetmezliği kalbinizin yeterince kan pompalayamamasına yol açabilir. Kardiyak senkop daha ciddi kabul edilir ve mutlaka değerlendirilmelidir.
- Nörolojik nedenler arasında epilepsi nöbetleri veya geçici iskemik atak (mini inme) sayılabilir. Bu durumlar beyin fonksiyonlarını doğrudan etkiler ve bilinç kaybına neden olur.
- Diğer nedenler arasında şiddetli öksürük, tuvalette aşırı sıkınma, düşük kan şekeri, anemi (kansızlık), susuzluk ve hamilelik bulunur.
Senkop (bayılma) tanısı nasıl konur?
Senkop tanısı için öncelikle ayrıntılı öykü alınır. Doktorunuz bayılmadan önce ne yaptığınızı, nasıl hissettiğinizi, bayılmanın ne kadar sürdüğünü ve sonrasında nasıl olduğunuzu sorar. Varsa tanıkların gözlemleri çok değerlidir.
Fizik muayene yapılır ve kan basıncınız farklı pozisyonlarda ölçülür.
Gerekirse aşağıdaki testler yapılabilir:
- EKG (elektrokardiyogram) kalp ritminizi değerlendirir
- Kan testleri (anemi, şeker düzeyi, elektrolit kontrolü için)
- Kalp ultrasonu (ekokardiyografi)
- Holter monitörizasyonu (24-48 saat kalp ritmi kaydı)
- Efor testi
- Tilt table testi (eğimli masa üzerinde tansiyon ve kalp hızı izlenir)
- Beyin MR (gerekirse)
Senkop (bayılma) tedavisi nasıl yapılır?
Tedavi, bayılmanızın nedenine göre değişir.
- Vazovagal senkop tedavisinde tetikleyicilerinizden kaçınmanız, bol sıvı tüketmeniz ve doktorunuz önerdiyse tuz alımınızı artırmanız yeterli olabilir. Uyarı belirtilerini hissettiğinizde hemen oturmalı veya uzanmalısınız. Düzenli egzersiz yapmanız da faydalı olur.
- Ortostatik hipotansiyon için yataktan yavaşça kalkmanız, önce birkaç dakika oturmanız gerekir. Bol sıvı tüketmeli ve kompresyon çorapları giymelisiniz. Mevcut ilaçlarınız soruna neden oluyorsa doktorunuz doz ayarlaması yapabilir. Gerekirse kan basıncınızı artıran ilaçlar başlanabilir.
- Kardiyak senkop tedavisinde altta yatan kalp hastalığı tedavi edilir. Kalp ritim bozukluğunuz varsa ilaç tedavisi, kalp pili, ritim düzenleyici cihazlar veya kateter ablasyonu gerekebilir. Kalp kapak hastalığınız varsa cerrahi veya girişimsel tedaviler uygulanabilir.
- Diğer nedenlere bağlı senkop durumunda altta yatan hastalığınız tedavi edilir. Diyabetiniz varsa kan şekeriniz düzenlenir, anemiyseniz tedavi alırsınız.
Senkop (bayılma) anında ne yapmalısınız?
Bayılacağınızı hissederseniz:
- Hemen oturun veya yere uzanın
- Bacaklarınızı yukarı kaldırın
- Derin nefes alın
- Gevşek giysiler giyin
- Soğuk su için
Birinin bayıldığını görürseniz:
- Kişiyi sırt üstü yatırın
- Bacaklarını yukarı kaldırın (yaklaşık 30 cm)
- Kıyafetleri gevşetin
- Hava akışını sağlayın
- Birkaç dakika içinde kendine gelmezse 112’yi arayın
- Ağzına bir şey koymayın
- Bilinç yerine gelene kadar kaldırmaya çalışmayın
Senkop (bayılma) nelere yol açabilir?
Senkopun kendisi genellikle zararlı değildir. Ancak:
- Düşme sırasında yaralanma riski vardır (kafa travması, kemik kırıkları)
- Araba kullanırken veya tehlikeli işler yaparken bayılmak ciddi sonuçlar doğurabilir
- Sık tekrarlayan bayılmalar yaşam kalitesini düşürür
- Altta yatan ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir
Bu nedenle senkop mutlaka değerlendirilmeli ve nedeni araştırılmalıdır.
Senkop (bayılma) ile yaşam
Senkop öykünüz varsa:
- Doktor kontrollerinize düzenli gidin
- İlaçlarınızı düzenli kullanın
- Uyarı belirtilerini tanımayı öğrenin
- Tetikleyicilerden kaçının
- Araç kullanma konusunda doktorunuza danışın
- Yakınlarınızı durumunuz hakkında bilgilendirin
- Riskli işlerden kaçının
- Yalnız yüzmekten kaçının
Senkop (bayılma) hakkında sık sorulan sorular
Senkop ve epilepsi arasındaki fark nedir
Senkop genellikle kısa sürer ve hızla kendinize gelirsiniz. Epileptik nöbetlerde ise bilinç kaybı daha uzun sürer, kasılmalar belirgindir ve sonrasında toparlanmanız daha fazla zaman alır. Dil ısırma ve idrar kaçırma epilepside daha sık görülür.
Referans: Syncope
