Vazovagal senkop (refleks senkop), belirli tetikleyicilere karşı vücudun verdiği aşırı refleks yanıt sonucu tansiyon ve nabzın düşmesiyle gelişen geçici bilinç kaybıdır. Genellikle uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, korku veya ağrı gibi tetikleyicilerle ortaya çıkar. Baygınlık öncesinde sıklıkla baş dönmesi, terleme, bulantı ve görmede kararma gibi belirtiler görülür.
Vazovagal senkop nedir?
Vazovagal senkop, tansiyon ve kalp hızının kısa süreli düşmesine bağlı gelişir. Genellikle uzun süre ayakta kalma, stres, korku, ağrı veya havasız ortam gibi tetikleyiciler sonrası ortaya çıkar ve bayılmanın en sık görülen nedenlerinden biridir. Beyne giden kan akımı kısa süreli azalınca kişi kısa süreli bilinç kaybı yaşar.
“Refleks senkop” veya “ani tansiyon düşmesine bağlı bayılma” olarak da bilinir. Çoğu zaman ciddi bir kalp hastalığından kaynaklanmaz.
Vazovagal senkop neden olur?
Vazovagal senkop sırasında vücudun tansiyon ve nabız kontrol sistemi kısa süreli olarak aşırı tepki verir. Kalp hızı yavaşlayabilir ve tansiyon düşebilir.
Bu durum beynin kısa süreli daha az kan almasına neden olur. Sonuçta kişi bayılır. Bayılma genellikle kısa sürer ve kişi birkaç dakika içinde kendine gelir.
Hangi durumlar tetikler?
Uzun süre ayakta kalmak en sık tetikleyicilerden biridir. Özellikle sıcak ve kalabalık ortamlarda risk artabilir.
Kan görmek, iğne yapılması, ani korku, yoğun stres, şiddetli ağrı veya kötü haber almak da vazovagal senkobu tetikleyebilir.
Bazı kişilerde açlık, susuz kalma, aşırı yorgunluk veya uykusuzluk da bayılma eğilimini artırır.
Tuvalette ıkınma, uzun süre öksürme veya ani ayağa kalkma gibi durumlar bazı hastalarda benzer refleks mekanizmalarını tetikleyebilir.
Belirtileri nelerdir?
Bayılmadan önce çoğu kişide bazı uyarıcı belirtiler olur. Baş dönmesi, göz kararması, mide bulantısı, terleme, kulakta uğultu ve halsizlik sık görülür.
Bazı kişiler “bayılacak gibi olma” hissini önceden fark eder. Görme bulanıklaşabilir veya çevre sesleri uzaklaşmış gibi hissedilebilir.
Bayılma genellikle kısa sürer. Çoğu kişi yere düştükten kısa süre sonra kendine gelir.
Bayılma sonrası kısa süreli yorgunluk görülebilir ancak uzun süren bilinç bulanıklığı beklenmez.
Tehlikeli midir?
Vazovagal senkop çoğu zaman iyi huylu bir durumdur. Özellikle genç yaşta görülen ve tipik tetikleyicilerle ortaya çıkan bayılmalar genellikle ciddi kalp hastalığına bağlı değildir.
Asıl risk bayılma sırasında düşmeye bağlı yaralanmalardır. Bu nedenle bayılma hissi başladığında güvenli şekilde oturmak veya uzanmak önemlidir.
Ancak her bayılma vazovagal senkop değildir. Özellikle efor sırasında gelişen, çarpıntıyla başlayan, göğüs ağrısının eşlik ettiği veya ailede ani ölüm öyküsü bulunan bayılmalar ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Tanı nasıl konur?
Tanının en önemli kısmı hastanın hikayesidir. Bayılmanın nasıl başladığı, öncesinde hangi belirtilerin olduğu ve hangi durumun tetiklediği dikkatle değerlendirilir.
Fizik muayene, tansiyon ölçümü ve EKG çoğu hastada ilk değerlendirme basamağını oluşturur.
Bazı hastalarda ritim Holter cihazı, ekokardiyografi veya efor testi gerekebilir. Amaç bayılmanın altında ritim bozukluğu veya yapısal kalp hastalığı olup olmadığını araştırmaktır.
Tilt testi bazı hastalarda kullanılabilir. Bu test sırasında hasta belirli açıda yatırılarak tansiyon ve nabız değişiklikleri değerlendirilir.
Tedavi nasıl yapılır?
Vazovagal senkop tedavisinin temelini tetikleyicilerden kaçınmak oluşturur. Uzun süre hareketsiz ayakta kalmamak, yeterli sıvı tüketmek ve düzenli beslenmek önemlidir.
Bayılma hissi başladığında hemen oturmak veya uzanmak çoğu zaman bayılmayı önleyebilir. Bacak kaslarını sıkmak ve ayakları hareket ettirmek de tansiyonun korunmasına yardımcı olabilir.
Bazı kişilerde tuz tüketiminin artırılması önerilebilir. Ancak bu karar kişiye göre verilmelidir.
Sık bayılma yaşayan veya günlük yaşamı belirgin etkilenen hastalarda ilaç tedavisi düşünülebilir. Nadir durumlarda ilaç tedavisine rağmen sık tekrarlayan ve yaşam kalitesini belirgin etkileyen bayılmalarda vagus sinirini hedef alan özel bir girişim (kardiyonöroablasyon) uygulanabilir.
Çocuklarda ve gençlerde sık görülür mü?
Vazovagal senkop özellikle ergenlik döneminde ve genç erişkinlerde sık görülür. Birçok genç hayatında en az bir kez vazovagal bayılma yaşayabilir.
Hızlı boy uzaması, düzensiz beslenme, susuz kalma ve uzun süre ayakta durma gençlerde bayılma eğilimini artırabilir.
Çocuklarda görülen bayılmaların büyük kısmı iyi huyludur ancak yine de ilk değerlendirme önemlidir.
Spor yaparken bayılma normal midir?
Spor sonrasında ani durma veya susuz kalma vazovagal bayılmayı tetikleyebilir. Ancak egzersizin tam ortasında gelişen bayılmalar daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Özellikle koşarken, yüzme sırasında veya yoğun egzersiz sırasında bayılma gelişirse ritim bozuklukları ve yapısal kalp hastalıkları açısından inceleme yapılmalıdır.
Tekrar eder mi?
Vazovagal senkop bazı kişilerde hayat boyunca yalnızca bir kez görülürken bazı kişilerde tekrar edebilir.
Tetikleyicilerin tanınması tekrar riskini azaltmada önemlidir. Özellikle yeterli sıvı tüketimi ve uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak faydalı olabilir.
Tekrarlayan bayılmaları olan kişilerde yaşam kalitesi etkilenebilir; bu nedenle düzenli takip önemlidir.
Bayılma hissi geldiğinde ne yapılmalı?
Baş dönmesi, göz kararması veya terleme başladığında hemen oturmak veya yere uzanmak gerekir. Bacakları yukarı kaldırmak beyne giden kan akımını artırabilir.
Bu sırada derin ve sakin nefes almak faydalı olabilir. Belirtiler geçmeden ayağa kalkılmamalıdır.
Hangi durumlarda hekime başvurulmalı?
İlk kez bayılma yaşayan kişilerin değerlendirilmesi gerekir.
Efor sırasında gelişen bayılma, çarpıntı ile başlayan bilinç kaybı, göğüs ağrısının eşlik etmesi veya ailede ani ölüm öyküsü bulunması daha ayrıntılı inceleme gerektirir.
Bayılma sırasında ciddi yaralanma gelişmişse veya bilinç kaybı uzun sürmüşse acil değerlendirme gerekir.
Sık tekrar eden bayılmalar da mutlaka değerlendirilmelidir.
Sık sorulan sorular
Vazovagal senkop kalp hastalığı mıdır?
Çoğu zaman hayır. Genellikle vücudun tansiyon ve nabız kontrol sisteminin geçici aşırı tepkisi sonucu gelişir.
Bayılmadan önce neden göz kararması olur?
Tansiyon düştüğünde beynin ve gözlerin kanlanması kısa süreli azalabilir. Bu durum göz kararmasına yol açar.
Bayılma hissi geldiğinde su içmek faydalı olur mu?
Sıvı almak faydalı olabilir ancak asıl önemli olan kişinin hemen oturması veya uzanmasıdır.
Her bayılma vazovagal senkop mudur?
Hayır. Bazı bayılmalar ritim bozukluğu, kalp hastalığı veya nörolojik nedenlerle gelişebilir.
Tilt testi nedir?
Tilt testi, bayılma eğilimini değerlendirmek için kullanılan özel bir testtir. Tansiyon ve nabız değişiklikleri kontrollü şekilde izlenir.
