Vazovagal senkop en sık görülen bayılma türüdür. Uzun süre ayakta kaldıktan sonra, kan görünce, şiddetli ağrı hissederken veya aşırı sıcakta bayılıyorsanız vazovagal senkop geçiriyor olabilirsiniz. Bayılmadan önce bulantı, terleme, baş dönmesi, görme bulanıklığı gibi uyarı belirtileri genellikle vardır. Bu durumda vagus sinirinin aşırı uyarılması kalp hızını düşürür ve damarları genişletir, sonuçta beyne kan akışı azalır ve bayılma meydana gelir.
Vazovagal senkop genellikle zararsızdır ve ciddi bir hastalık belirtisi değildir. Genç ve sağlıklı kişilerde sık görülür. Bayılma öncesi uyarı belirtilerini tanıyarak oturmak veya uzanmak yaralanmayı önler. Yeterli sıvı alımı, düzenli beslenme ve tetikleyicilerden kaçınma sıklığı azaltır. Çoğu kişide yaşla birlikte sıklık azalır.
Vazovagal Senkop Nedir?
Vazovagal senkop, bayılmanın en sık görülen ve genellikle iyi huylu nedenidir. Beyne giden kan akımının kısa süreli azalması sonucu gelişir ve çoğu zaman geçicidir. Temel mekanizma, vücudun bazı tetikleyicilere karşı verdiği aşırı refleks yanıttır. Bu yanıt sırasında kalp hızı yavaşlar ve tansiyon düşer, beyin kısa süreliğine yeterli kan alamaz ve bilinç kaybı ortaya çıkar.
Vazovagal senkop, kalp hastalığına bağlı olmayan bayılmaların büyük kısmını oluşturur. Çoğu kişi hayatında en az bir kez bu durumu yaşayabilir. Her ne kadar korkutucu görünse de, doğru tanı konulduğunda genellikle ciddi bir tehlike oluşturmaz.
Vazovagal Senkop Neden Olur?
Vazovagal bayılma genellikle bir tetikleyiciye maruz kalındıktan sonra gelişir. Uzun süre ayakta kalmak, ani stres, korku, ağrı, kan görmek, sıcak ve havasız ortamlar en sık tetikleyiciler arasındadır. Bazı kişilerde açlık, susuzluk veya ani pozisyon değişiklikleri de benzer etki yaratabilir.
Bu tetikleyiciler, sinir sistemi üzerinden kalp ve damarları etkileyerek kalp atım hızını yavaşlatır ve damarların genişlemesine yol açar. Sonuçta tansiyon düşer ve beyne giden kan akımı geçici olarak azalır.
Vazovagal Senkop Belirtileri
Vazovagal senkopun en ayırt edici özelliği, çoğu zaman öncesinde uyarı belirtileri vermesidir. Kişi bayılmadan önce kendini kötü hissettiğini fark eder. Göz kararması, baş dönmesi, mide bulantısı, soğuk terleme, kulaklarda uğultu ve halsizlik sık görülen belirtilerdir.
Bu uyarı dönemi genellikle birkaç saniye ile birkaç dakika sürer. Kişi bu sırada oturur veya uzanırsa bayılma çoğu zaman engellenebilir. Bayılma gelişse bile genellikle kısa sürer ve kişi yere uzandığında veya ayaklar yukarı kaldırıldığında hızla kendine gelir.
Vazovagal Senkop Neden Tehlikeli Değildir?
Vazovagal senkop, kalbin yapısal bir hastalığından veya tehlikeli bir ritim bozukluğundan kaynaklanmaz. Bu nedenle doğrudan yaşamı tehdit eden bir durum değildir. Asıl risk, bayılma sırasında düşmeye bağlı yaralanmalardır.
Ancak her bayılma otomatik olarak vazovagal kabul edilmemelidir. Özellikle ilk kez bayılan, bayılma sırasında yaralanan veya bayılma şekli tipik olmayan kişilerde mutlaka tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Vazovagal Senkop Kimlerde Daha Sık Görülür?
Gençlerde ve genç erişkinlerde daha sık görülür. Uzun boylu, zayıf kişilerde, sıcak ortamlarda çalışanlarda ve uzun süre ayakta kalanlarda daha yaygındır. Bazı kişilerde genetik yatkınlık da rol oynayabilir.
Vazovagal senkop kadınlarda biraz daha sık bildirilse de her iki cinsiyette de görülebilir. Çoğu zaman ilk atak ergenlik veya genç erişkinlik döneminde ortaya çıkar.
Vazovagal Senkop Tanısı
Tanının en önemli basamağı öyküdür. Bayılmanın nasıl başladığı, öncesinde uyarı belirtileri olup olmadığı, neyin tetiklediği ve ne kadar sürede toparlandığı tanı açısından çok değerlidir. Fizik muayene ve EKG genellikle normaldir.
Gerekli durumlarda tansiyon ölçümleri, ritim takibi veya eğik masa testi (tilt testi) gibi yöntemler kullanılabilir. Bu testlerin amacı, kalp kaynaklı ciddi nedenleri dışlamak ve vazovagal refleksi doğrulamaktır.
Vazovagal Senkop Tedavisi
Vazovagal senkopta çoğu zaman özel bir ilaç tedavisi gerekmez. Tedavinin temelini tetikleyicilerden kaçınma ve erken belirtileri tanıma oluşturur. Kişi bayılma hissi başladığında hemen oturmalı, mümkünse uzanmalı ve ayaklarını yukarı kaldırmalıdır.
Yeterli sıvı almak, uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak, ani pozisyon değişikliklerini sınırlamak ve aşırı sıcak ortamlarda dikkatli olmak atakları azaltabilir. Çok sık ve yaşam kalitesini bozan atakları olan nadir hastalarda ilaç tedavisi veya kardiyonöroablasyon düşünülebilir.
Vazovagal Senkop Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?
Bayılma sırasında göğüs ağrısı, ciddi çarpıntı, bayılmanın uyarısız ve ani gelişmesi, efor sırasında ortaya çıkması veya bilinen kalp hastalığı olan bir kişide görülmesi durumunda vazovagal senkop dışında nedenler düşünülmelidir. Bu gibi durumlar mutlaka ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Sık Sorulan Sorular
Vazovagal senkop tehlikeli midir?
Genellikle zararsızdır ve ciddi bir hastalık belirtisi değildir. Ancak bayılma sırasında düşme yaralanmalara yol açabilir. Araç kullanırken veya tehlikeli yerlerde bayılma ciddi kazalara neden olabilir. Çoğu kişide yaşla birlikte sıklık azalır. Önleyici tedbirlerle kontrol altına alınabilir.
Vazovagal senkop ile kardiyak senkop arasındaki fark nedir?
Vazovagal senkopda bayılma öncesi uyarı belirtileri vardır, kardiyak senkopda minimal veya hiç yoktur. Vazovagal senkop genellikle ayakta dururken, tetikleyici ile olur. Kardiyak senkop egzersiz sırasında veya yatarken olabilir. Vazovagal senkop zararsızdır, kardiyak senkop ciddidir ve ani ölüm riski taşıyabilir. EKG vazovagal senkopda normaldir, kardiyak senkopda anormallikler görülür.
Vazovagal senkop geçer mi?
Çoğu kişide yaşla birlikte sıklık azalır. Ergenlik ve genç yetişkinlikte daha sık görülür. 40 yaş sonrası bayılmalar azalma eğilimi gösterir. Tetikleyicilerden kaçınma ve önleyici tedbirlerle bayılmalar kontrol altına alınabilir. Bazı kişilerde ömür boyu devam edebilir ancak sıklık azalır.
Vazovagal senkop nasıl önlenir?
Uzun süre ayakta durmaktan kaçının. Yeterli sıvı ve tuz alın (günlük 2-3 litre sıvı). Düzenli beslenin, aç kalmayın. Sıcak ortamlardan uzak durun. Uyarı belirtilerini tanıyın ve hemen oturun. Fiziksel karşı manevraları öğrenin. Kompresyon çorapları giyin. Dehidrasyondan (susuz kalmaktan) kaçının.
Vazovagal senkop ile epilepsi arasındaki fark nedir?
Vazovagal senkopda bilinç kaybı öncesi uyarı belirtileri vardır, epilepside genellikle yoktur. Vazovagal senkopda bilinç kaybı kısa sürer (20 saniye-1 dakika), epilepside daha uzundur. Vazovagal senkopda kas seğirmeleri kısa ve hafiftir, epilepside ritmik kasılmalar belirgindir. Vazovagal senkopda hızla kendine gelme vardır, epilepside uzun konfüzyon (kafa karışıklığı) dönemi olur. EEG vazovagal senkopda normaldir.
Özet
Vazovagal senkop, en sık görülen bayılma nedenidir ve çoğu zaman iyi huyludur. Genellikle öncesinde uyarı belirtileri verir ve basit önlemlerle kontrol altına alınabilir. Ancak her bayılma aynı değildir. Doğru tanı için bayılmanın özellikleri mutlaka dikkatle değerlendirilmelidir.
Senkop (Bayılma) yazısını buradan okuyabilirsiniz.
Referans: Vasovagal Syncope
