Kardiyak senkop, kalp kaynaklı nedenlerle gelişen ani ve kısa süreli bilinç kaybıdır. Beyne giden kan akışı geçici olarak azaldığında ortaya çıkar.
Kardiyak senkop genellikle ritim bozuklukları, ciddi kalp kapak hastalıkları veya yapısal kalp problemleri nedeniyle gelişir. Özellikle ani başlayan ve uyarı vermeden oluşan bayılmalar kalp kaynaklı olabilir.
Belirtiler çoğu zaman anidir. Çarpıntı, göğüs ağrısı veya nefes darlığı eşlik edebilir. Bazı hastalarda senkop ilk ve tek belirti olabilir.
Kardiyak senkop nedir?
Kardiyak senkop, kalpteki bir sorun nedeniyle beynin kısa süreliğine yetersiz kanlanması sonucu ortaya çıkan ani ve geçici bilinç kaybıdır. Halk arasında bayılma olarak bilinen bu durum, aslında vücudun size bir şeylerin yolunda gitmediğini söyleme şeklidir.
Her bayılma ciddi bir soruna işaret etmez. Örneğin, korku, ağrı veya uzun süre ayakta durmak gibi nedenlerle ortaya çıkan basit bayılmalar oldukça yaygındır ve genellikle zararsızdır. Ancak kalp kaynaklı bayılmalar, altta yatan daha önemli bir kalp rahatsızlığının habercisi olabilir. Bu nedenle, özellikle daha önce böyle bir durum yaşamadıysanız veya bayılma sırasında kendinize zarar verdiyseniz, mutlaka bir doktora başvurmanız gerekir.
Kardiyak senkopun belirtileri nelerdir?
Kalp kaynaklı bayılma genellikle aniden ortaya çıkar. Kişi bir anda kendini kötü hissedebilir, gözleri kararabilir ve birkaç saniye içinde yere yığılabilir. Bayılma genellikle kısa sürer ve kişi yere düştükten sonra saniyeler veya birkaç dakika içinde kendiliğinden kendine gelir.
Bayılmadan hemen önce bazı uyarı işaretleri görülebilir. Baş dönmesi, sersemlik hissi, gözlerin kararması veya kulaklarda çınlama en sık karşılaşılan ön belirtilerdir. Bazı kişiler bayılmadan önce kalbinin çok hızlı veya düzensiz attığını, göğsünde bir çarpıntı hissettiğini ifade eder.
Kalp kaynaklı bayılmada, diğer bayılma türlerinden farklı olarak, genellikle belirgin bir tetikleyici yoktur. Yani kişi aniden, hiçbir uyarı olmadan veya dinlenirken bayılabilir. Özellikle egzersiz sırasında veya hemen sonrasında bayılma, kalp kaynaklı bir soruna işaret edebileceği için çok önemli bir uyarı işaretidir.
Bayılma sırasında veya sonrasında göğüs ağrısı, nefes darlığı veya çarpıntı hissedilmesi de dikkat edilmesi gereken diğer belirtilerdir. Bu tür durumlarda vakit kaybetmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Kalp kaynaklı bayılmaya neler sebep olur?
Kalp kaynaklı bayılma, kalbin iki ana sorunu nedeniyle ortaya çıkabilir: ritim bozuklukları ve yapısal kalp sorunları. Her iki durum da kalbin beyne yeterli kan pompalayamamasına yol açabilir.
Ritim bozuklukları, kalbin çok yavaş veya çok hızlı atmasıdır. Kalp çok yavaş attığında, dakikada pompaladığı kan miktarı azalır ve beyne giden kan miktarı düşer. Kalp çok hızlı attığında ise, odacıkların kanla dolması için yeterli zaman kalmaz ve yine pompalama verimi düşer. Her iki durum da bayılmaya yol açabilir. Özellikle kalbin çok hızlı attığı bazı ritim bozuklukları, hayatı tehdit edebilecek kadar ciddi olabilir.
Yapısal kalp sorunları da bayılmaya neden olabilir. Aort darlığı denilen, kalpten çıkan ana atardamar kapağının daralması durumu buna iyi bir örnektir. Bu durumda kalp, daralmış kapaktan kanı pompalamak için çok daha fazla çalışmak zorunda kalır. Özellikle efor sırasında kalbin bu ek yükü kaldıramaması sonucu beyne giden kan miktarı aniden düşebilir ve kişi bayılabilir.
Kalp kasının kalınlaşmasıyla seyreden bazı hastalıklar, kalp yetmezliği, kalp krizi veya akciğere pıhtı atması da bayılmaya yol açabilen diğer durumlardır. Bu hastalıkların ortak özelliği, kalbin normal şekilde çalışmasını engelleyerek beyne giden kan akışını bozmalarıdır.
Kardiyak senkop için kimler risk altındadır?
Kalp kaynaklı bayılma herkeste görülebilir ancak bazı kişilerde bu durumun gelişme riski daha yüksektir. Özellikle ileri yaştaki bireyler, kalp hastalığı olanlar ve ailesinde genç yaşta kalp sorunu veya ani ölüm öyküsü bulunanlar daha dikkatli olmalıdır.
İleri yaş, kardiyak senkop için en önemli risk faktörlerinden biridir. Yaşlandıkça kalp ve damar sisteminde doğal değişiklikler meydana gelir. Kalbin elektrik sisteminde yıpranmaya bağlı sorunlar ortaya çıkabilir, kalp kapakçıklarında kireçlenme gelişebilir. Bu nedenle altmış beş yaş üzerinde kalp kaynaklı bayılma görülme sıklığı artar.
Daha önce kalp krizi geçirmiş kişilerde de kardiyak senkop riski yüksektir. Kalp krizi sırasında kalp dokusunda oluşan hasar, hem kalbin elektrik sistemini bozabilir hem de pompalama işlevini zayıflatabilir. Kalp yetmezliği olan hastalar da benzer nedenlerle bayılma açısından risk altındadır.
Ailede genç yaşta (elli yaş altı) açıklanamayan ölüm, bayılma veya kalp ritim bozukluğu öyküsü bulunması, kalıtsal bir kalp sorununa işaret edebilir. Bu durumda kişinin kendisinde de benzer bir risk olabileceği için mutlaka değerlendirilmesi gerekir.
Bazı doğuştan kalp hastalıkları, kalp kapak sorunları veya daha önce tanı konmuş ritim bozuklukları da kardiyak senkop için diğer risk faktörleridir. Bu tür rahatsızlıkları olan kişilerin düzenli doktor kontrolünde olması önemlidir.
Kardiyak senkop nasıl teşhis edilir?
Kardiyak senkop teşhisi, doktorun detaylı bir değerlendirmesi ve çeşitli testler sonucunda konur. Amaç, bayılmanın gerçekten kalp kaynaklı olup olmadığını belirlemek ve altta yatan sorunu bulmaktır.
Doktor öncelikle size bayılma anını detaylı bir şekilde soracaktır. Bayılmadan hemen önce neler hissettiğiniz, ne tür bir ortamda olduğunuz, ne kadar süreyle baygın kaldığınız ve uyandığınızda kendinizi nasıl hissettiğiniz gibi bilgiler çok değerlidir. Ayrıca daha önce geçirdiğiniz kalp rahatsızlıkları, kullandığınız ilaçlar ve ailenizde benzer sorunlar olup olmadığı da sorgulanır.
Fizik muayene sırasında doktor kalbinizi dinleyerek üfürüm gibi anormal sesleri tespit etmeye çalışır. Tansiyonunuzu ölçer, bazen ayakta ve yatarak ayrı ayrı ölçümler yaparak tansiyon düşmesi olup olmadığını kontrol eder.
Elektrokardiyografi (EKG), kalbin elektriksel aktivitesini kaydeden basit ve ağrısız bir testtir. Kalbin ritmi, hızı ve geçirilmiş kalp krizi gibi durumlar hakkında önemli bilgiler verir. Ancak bayılma anında çekilmediği sürece, her zaman sorunu yakalayamayabilir.
Ekokardiyografi, kalbin ultrasonla görüntülenmesidir. Bu testle kalp kapakçıkları, kalp kasının kalınlığı ve pompalama gücü değerlendirilir. Aort darlığı, kalp kası kalınlaşması veya kalp yetmezliği gibi yapısal sorunlar bu testle tespit edilebilir.
Ritim holter, 24 saat veya daha uzun süre boyunca takılan taşınabilir bir EKG cihazıdır. Bayılmalarınız sık değilse, doktorunuz bu süreyi uzatabilir veya vücuda yerleştirilen küçük bir kaydedici (loop kaydedici) önerebilir. Bu cihazlar aylar boyunca kalp ritminizi kaydederek, nadir görülen bayılmaların nedenini bulmaya yardımcı olur.
Efor testi, koşu bandında yürürken veya bisiklet sürerken EKG’nizin kaydedildiği bir testtir. Egzersiz sırasında ortaya çıkan ritim sorunlarını veya tansiyon düşmesini tespit etmek için kullanılır. Özellikle efor sırasında bayılma şikayeti olan hastalarda çok yararlıdır.
Kardiyak senkop nasıl tedavi edilir?
Kardiyak senkop tedavisi, tamamen altta yatan soruna bağlıdır. Doktorunuz, yapılan testler sonucunda bayılmanıza neyin yol açtığını belirledikten sonra size en uygun tedavi planını oluşturacaktır. Tedavinin amacı hem bayılmaları önlemek hem de altta yatan kalp rahatsızlığının yol açabileceği daha ciddi sorunların önüne geçmektir.
Eğer sorun çok yavaş kalp atışlarından kaynaklanıyorsa, tedavi genellikle kalp pili takılmasını içerir. Kalp pili, köprücük kemiğinizin altına deri altına yerleştirilen küçük bir cihazdır. Kalbiniz çok yavaş attığında devreye girerek küçük bir elektrik sinyali gönderir ve kalbin normal hızda atmasını sağlar. Kalp pili takılan hastalar genellikle birkaç gün içinde normal yaşamlarına dönebilir.
Hızlı ritim bozukluklarında tedavi seçenekleri daha farklıdır. Bazı hastalarda ilaç tedavisi ile kalp hızı kontrol altına alınabilir. İlaçların yetersiz kaldığı veya yan etki oluşturduğu durumlarda, kateter ablasyonu adı verilen bir işlem uygulanabilir. Bu işlemde kasıktan girilen ince tellerle kalbe ulaşılır ve ritim bozukluğuna neden olan odak ısı, soğuk gibi enerjilerle yakılarak ortadan kaldırılır.
Hayatı tehdit edebilecek kadar tehlikeli hızlı ritim bozukluklarında ise, kalp piline benzer ancak daha gelişmiş bir cihaz olan şok cihazı (defibrilatör) takılması gerekebilir. Bu cihaz, tehlikeli bir ritim bozukluğu geliştiğinde kalbe küçük veya büyük bir elektrik şoku vererek normal ritme döndürür.
Yapısal kalp sorunlarında tedavi, sorunun türüne göre değişir. Aort darlığı olan hastalarda daralmış kapağın değiştirilmesi gerekebilir. Bu işlem açık kalp ameliyatıyla yapılabileceği gibi, bazı uygun hastalarda anjiyo yöntemiyle kapak takılması (TAVI) da mümkündür. Kalp kası kalınlaşması olan hastalarda ise ilaç tedavisi veya bazı durumlarda cerrahi girişimler gerekebilir.
Kalp yetmezliğine bağlı bayılmalarda, kalp yetmezliği tedavisi ön plandadır. İlaç tedavisi, özel kalp pilleri ve ileri durumlarda destek cihazları veya kalp nakli gibi seçenekler değerlendirilir.
Kardiyak senkop ile yaşam nasıl düzenlenmelidir?
Kalp kaynaklı bayılma teşhisi konduktan sonra, doktorunuzun önerdiği tedaviye düzenli olarak uymanız çok önemlidir. İlaçlarınızı aksatmadan kullanmak, kontrollerinizi düzenli yaptırmak ve yeni bir bayılma yaşarsanız mutlaka doktorunuza bildirmek gerekir.
Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde bile, özellikle kalp pili veya şok cihazı gibi bir cihaz takıldıysa, bu cihazların düzenli kontrollerini yaptırmayı ihmal etmemelisiniz. Bu kontrollerde cihazın pil ömrü ve çalışması değerlendirilir, gerekiyorsa ayarları güncellenir.
Bayılma nöbetleriniz varsa, bayıldığınızda düşüp kendinizi yaralamamak için bazı önlemler alabilirsiniz. Kendinizi kötü hissettiğinizde hemen oturun veya uzanın. Mümkünse başınızı dizlerinizin arasına alarak kanın beyne gitmesini kolaylaştırabilirsiniz. Araç kullanıyorsanız, araç kullanmanızın güvenli olup olmadığı konusunda doktorunuza danışmalısınız.
Egzersiz ve fiziksel aktivite konusunda doktorunuzun önerilerine uymalısınız. Bazı ritim bozukluğu olan hastalarda aşırı zorlayıcı egzersizler risk oluşturabilirken, çoğu hasta için düzenli ve ölçülü egzersiz yapmak faydalıdır. Size en uygun egzersiz türü ve yoğunluğu konusunda doktorunuzdan bilgi alabilirsiniz.
Aileniz, arkadaşlarınız ve iş arkadaşlarınızı durumunuz hakkında bilgilendirmeniz, bayılma durumunda size nasıl yardımcı olacaklarını bilmeleri açısından önemlidir. Bayıldığınızda yanınızdaki kişilerin sizi güvenli bir pozisyona getirmeleri, sıkı giysilerinizi gevşetmeleri ve uzun sürerse tıbbi yardım çağırmaları gerektiğini anlatın.
Ne zaman acil tıbbi yardım almalıyım?
Daha önce bayılma teşhisi konduysa ve doktorunuzun önerdiği tedaviyi düzenli uygulamanıza rağmen yeni bir bayılma yaşarsanız, mutlaka doktorunuza danışmalısınız. Özellikle bayılmalarınızın sıklığı artmışsa veya eskisinden farklı bir şekilde ortaya çıkıyorsa, tedavi planınızın gözden geçirilmesi gerekebilir.
Bayılma sırasında kendinize zarar verdiyseniz, özellikle başınızı çarptıysanız veya ciddi bir yaralanma yaşadıysanız acil tıbbi yardım almalısınız. Bayılma sonrasında kendinize gelmeniz uzun sürdüyse veya bayılma sonrasında kafa karışıklığı, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük gibi belirtiler yaşarsanız, bu daha ciddi bir soruna işaret edebilir.
Bayılmanız egzersiz sırasında veya hemen sonrasında olduysa, mutlaka bir kardiyoloji uzmanına başvurmalısınız. Egzersizle tetiklenen bayılma, altta yatan ciddi bir kalp sorununun işareti olabilir.
Bayılma sırasında veya sonrasında göğüs ağrısı, şiddetli nefes darlığı, uzun süren çarpıntı veya kalbinizin çok hızlı attığını hissediyorsanız, vakit kaybetmeden acil servise başvurmalısınız.
Birini baygın bulduğunuzda, kişi nefes almıyorsa veya normal nefes almıyorsa (örneğin, düzensiz veya zorlanarak nefes alıyorsa), hemen acil yardım çağırmalı ve temel yaşam desteği (kalp masajı) uygulamaya başlamalısınız. Zaman kaybetmeden yapılan müdahale hayat kurtarabilir.
Referans: Cardiac Syncope
