Kalp kapak hastalıkları, kalbinizde kanın tek yöne doğru ve düzenli bir şekilde akmasını sağlayan dört adet kapaktan bir veya birkaçının yapısının bozulması durumudur. Kalbinizdeki bu kapaklar, bir nevi kontrol kapısı gibi çalışır. Kan her bir kalp odacığından geçerken bu kapılar açılır; kan geçtikten sonra ise geri kaçmaması için sıkıca kapanır.
Kalp kapakçığı hastalıkları olarak da bilinen bu tabloda, kapaklar ya tam açılmaz ya da tam kapanmaz. Bu durum kalbinizin kanı vücuda pompalamak için normalden çok daha fazla çalışmasına neden olur. Zamanla kalp kası bu ağır yükten dolayı yorulabilir veya zayıflayabilir.
Kapaklardaki sorunlar bazen doğuştan gelebilir bazen de yaşlanma, enfeksiyonlar veya geçirilmiş kalp krizleri sonrasında gelişebilir. Erken dönemde teşhis edildiğinde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla takip edilebilir. Ancak kapaktaki hasar ilerlediğinde, kalbin yapısını korumak için girişimsel yöntemlere veya cerrahi müdahalelere ihtiyaç duyulabilir.
- Kalp Kapak Hastalıkları Nedir?
- Kalp Kapakları Nelerdir ve Görevleri Nelerdir?
- Kalp Kapaklarında Ne Tür Sorunlar Görülür?
- Belirtiler Nelerdir ve Kendinizi Nasıl Hissedersiniz?
- Tanı Nasıl Konulur?
- Kalp Kapak Hastalıkları Nelere Yol Açabilir?
- Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
- Yaşam Tarzınızda Nelere Dikkat Etmelisiniz?
- Düzenli Fiziksel Aktivite Nasıl Olmalıdır?
- Sıkça Sorulan Sorular
Kalp Kapak Hastalıkları Nedir?
Kalp kapak hastalıkları, kalpteki kapakçıkların tam açılıp kapanamaması sonucu kanın kalp içinde doğru yönde ve yeterli şekilde akamaması durumudur. Bu sorun kapaklarda daralma veya kaçak şeklinde olabilir ve zamanla nefes darlığı, çabuk yorulma ya da çarpıntı gibi şikayetlere yol açabilir.
Kalp Kapakları Nelerdir ve Görevleri Nelerdir?
Kalbinizde kan akışını düzenleyen dört adet ana kapakçık bulunur. Her bir kapağın konumu ve görevi birbirinden farklıdır:
Aort Kapak: Kalbin en güçlü odacığı olan sol karıncık ile vücuda kan dağıtan ana damar (aort) arasında bulunur. Kalbiniz temiz kanı tüm vücuda pompalamak için kasıldığında bu kapak açılır. Kan geçtikten sonra sıkıca kapanarak kanın kalbe geri sızmasını engeller. En sık görülen kapak sorunları genellikle bu bölgede oluşur.
Mitral Kapak: Akciğerlerden gelen temiz kanın toplandığı kulakçık ile ana pompa olan sol karıncık arasında yer alır. Kalbiniz temiz kanla dolarken açılır ve kanın karıncığa geçmesini sağlar. Yapısı diğer kapaklardan farklı olarak iki yaprakçıklıdır. Bu kapaktaki yetmezlikler (sızıntılar) oldukça yaygındır.
Triküspit Kapak: Vücuttan gelen kirli kanın toplandığı sağ kulakçık ile kanı akciğerlere gönderecek olan sağ karıncık arasında bulunur. Üç yaprakçıklı bir yapısı vardır. Genellikle diğer kapaklardaki sorunlara veya akciğer tansiyonuna bağlı olarak bu kapakta da bozulmalar görülebilir.
Pulmoner Kapak: Sağ karıncık ile kanın temizlenmek üzere gittiği akciğer atardamarı arasında yer alır. Kirli kanın temizlenmesi için akciğerlere doğru tek yönlü akışını sağlar. Bu kapaktaki hastalıklar diğerlerine göre biraz daha nadir görülür.
Kalp Kapaklarında Ne Tür Sorunlar Görülür?
Kapak hastalıkları genellikle iki ana başlık altında toplanır:
Kapak Darlığı (Stenoz): Kapakçıkların yapısı sertleşir veya kalınlaşır. Bu durum kapakçığın tam açılmasını engeller. Daralan kapaktan kan geçmekte zorlandığı için kalbin o bölgesi kanı itmek için daha fazla güç harcar.
Kapak Yetmezliği (Yetersizlik): Kapakçıklar tam olarak kapanmaz. Bu durum kanın bir kısmının geçmesi gereken yerin aksine geriye doğru sızmasına neden olur. Kalp, aynı kanı tekrar pompalamak zorunda kaldığı için kapasitesinin üzerinde çalışır.
Belirtiler Nelerdir ve Kendinizi Nasıl Hissedersiniz?
Pek çok hasta uzun süre hiçbir belirti hissetmeden yaşamına devam edebilir. Ancak hastalık ilerledikçe en sık görülen şikayet nefes darlığıdır. Özellikle hareket ederken veya düz yattığınızda nefesinizin yetmediğini hissedebilirsiniz. Bunun yanı sıra çabuk yorulma, halsizlik ve göğüste çarpıntı hissi görülebilir. Ayak bileklerinde veya bacaklarda şişlik (ödem), baş dönmesi ve bazı durumlarda göğüs ağrısı da kapak hastalıklarına eşlik edebilir.
Tanı Nasıl Konulur?
Doktorunuz sırtınızı veya göğsünüzü dinlediğinde kalbinizde normal dışı bir ses duyabilir. Buna tıpta üfürüm denir. Üfürüm, kanın bozuk bir kapaktan geçerken çıkardığı türbülans sesidir. Kesin tanı için en önemli yöntem ekokardiyografi (EKO) testidir. Bu cihaz ses dalgalarını kullanarak kalbinizin hareketli bir görüntüsünü oluşturur. Kapakçıkların ne kadar açıldığı, ne kadar sızdırdığı ve kalp boşluklarının genişleyip genişlemediği bu yöntemle net bir şekilde görülür.
Kalp Kapak Hastalıkları Nelere Yol Açabilir?
Tedavi edilmeyen ve ileri seviyeye ulaşan kapak sorunları kalbin yapısını bozabilir. Kalp odacıkları zamanla genişleyebilir ve kasılma gücü azalabilir. Bu durum kalp yetmezliği gelişmesine neden olur. Ayrıca kapaklardaki düzensizlikler kalbin elektriksel sistemini etkileyerek atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarını tetikleyebilir. En ciddi risklerden biri de bozuk kapak üzerinde pıhtı oluşması veya enfeksiyon gelişmesidir. İnfektif endokardit adı verilen bu durum, kalp kapakçığının iltihaplanmasıdır ve ciddi tıbbi müdahale gerektirir.
Tedavi Yöntemleri Nelerdir?
Tedavi planı kapağın ne kadar hasar gördüğüne göre değişir:
İlaç Tedavisi: İlaçlar kapağı tamir etmez ancak kalbin yükünü hafifletir. Tansiyonu düzenleyen, ödemi (vücuttaki fazla sıvı) atan ve ritmi koruyan ilaçlar kullanılır. Kan sulandırıcılar ise pıhtı riskini azaltmak için reçete edilebilir.
Kapak Tamiri: Eğer kapağın yapısı uygunsa, cerrahi yöntemlerle kapakçıklar onarılır. Bu sayede hastanın kendi kapağı korunmuş olur.
Kapak Değişimi: Kapak onarılamayacak kadar bozulmuşsa, metalik veya biyolojik (hayvan dokusundan üretilen) bir kapakla değiştirilir.
Kapalı Yöntemler (TAVI ve Mitral Klip): Bazı durumlarda açık ameliyat gerekmeden, kasık damarından girilerek kapak değişimi (TAVI) veya kapakçıkların birbirine mandalla tutturulması (Mitral Klip) işlemleri yapılabilir.
Yaşam Tarzınızda Nelere Dikkat Etmelisiniz?
Kapak hastalığınız varsa kalbinizi yormayacak bir düzen kurmalısınız. Tuz tüketimini azaltmak, vücudun su toplamasını ve tansiyonun yükselmesini engellemek için çok önemlidir. Diş sağlığınıza ekstra özen göstermelisiniz. Diş etlerindeki enfeksiyonlar kana karışarak kalp kapağınıza yerleşebilir. Bu nedenle herhangi bir diş müdahalesi öncesinde mutlaka durumunuzu belirterek koruyucu tedavi almalısınız.
Düzenli Fiziksel Aktivite Nasıl Olmalıdır?
Hafif ve orta seviyeli egzersizler genellikle önerilir. Her gün 20-30 dakikalık sakin tempolu yürüyüşler kalp kasınızı zinde tutar. Ancak ağırlık kaldırmak veya kalbi aniden çok hızlandıran ağır sporlar kapaktaki basıncı artıracağı için sakıncalı olabilir. Egzersiz yaparken nefesinizin kesildiğini veya başınızın döndüğünü hissederseniz aktiviteyi hemen sonlandırmalısınız.
Sıkça Sorulan Sorular
Metalik kapak takılanlar nelere dikkat etmeli?
Metal kapaklar uzun ömürlüdür ancak üzerinde pıhtı oluşma riski vardır. Bu yüzden metal kapak takılan hastaların ömür boyu düzenli olarak kan sulandırıcı kullanması ve kan değerlerini (INR) sık sık kontrol ettirmesi gerekir.
Kapak hastalığı hamileliğe engel mi?
Pek çok hasta sağlıklı bir hamilelik geçirebilir. Ancak kapaktaki darlık veya yetmezlik ciddiyse hamilelik kalbe ekstra yük bindireceği için süreç bir kardiyolog takibinde yönetilmelidir.
Üfürüm duyulması her zaman hastalık mıdır?
Hayır. Özellikle çocuklarda ve gençlerde hiçbir kapak sorunu olmasa da “masum üfürüm” duyulabilir. Ancak bunun ayrımı için ekokardiyografi yapılması şarttır.
Kapak değişimi sonrası spor yapılır mı?
Evet, iyileşme süreci tamamlandıktan sonra doktorunuzun onayladığı seviyede hareketli bir yaşam sürebilirsiniz. Genellikle yürüyüş ve yüzme gibi sporlar tercih edilir.
Bu yazılarıda okuyabilirsiniz.
Referans: Heart Valve Disease
