Ateroskleroz (Damar Sertliği) Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Ateroskleroz veya bilinen adıyla damar sertliği, damar duvarlarında yağ, kolesterol ve iltihabi maddelerin birikerek plak oluşturduğu bir hastalıktır. Bu plaklar zamanla damarları daraltır ve sertleştirir. Kan akışını kısıtlar ve kalp, beyin, uzuvlar (kol, bacak) gibi hayati organlara oksijen iletimini azaltır.

Damar sertliği yıllar boyunca kademeli olarak gelişir ve ilerlemiş aşamaya gelene kadar genellikle hiçbir belirti göstermez. Kalp krizi, felç ve periferik arter hastalığı dahil olmak üzere birçok ciddi kalp-damar hastalığının altında yatan nedendir.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Nedir?

Ateroskleroz, damar duvarlarında yağ ve kireç benzeri maddelerin birikmesi sonucu damarların daralıp sertleşmesi durumudur. Bu daralma kan akışını azaltarak zamanla kalp krizi veya felç gibi ciddi durumlara yol açabilir.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Nasıl Gelişir?

Sağlıklı arterler (damarlar) esnektir ve kanın serbestçe akmasına izin verir. Damar sertliği, damarın iç tabakası hasar gördüğünde başlar. Bu hasar, kolesterolün (özellikle kötü kolesterol olarak bilinen LDL’nin) damar duvarına girmesine izin verir.

Vücut iltihaplanma ile yanıt verir. Bağışıklık sistemi hücreleri arter duvarına girer, kolesterolü yutarak yağlı çizgiler oluşturur. Zamanla bu bölgeler, yağ, iltihap hücreleri, kalsiyum ve lifli dokudan oluşan plaklara dönüşür. Plaklar büyüdükçe arterler daralır ve esnekliklerini kaybeder.

Bazı plaklar kararlı kalırken, diğerleri kırılgan hale gelir ve yırtılmaya meyillidir. Plak yırtılması ani pıhtı oluşumunu tetikleyerek kan akışının ani tıkanmasına yol açabilir.

Ateroskleroz (Dmar Sertliği) Neden Tehlikelidir?

Damar sertliği kan akışını kademeli olarak sınırlayabilir veya bir plak yırtılıp pıhtı oluştuğunda ani, tam tıkanmaya neden olabilir. Sonuçlar hangi arterin etkilendiğine bağlıdır.

Kalbe giden kan akışının azalması göğüs ağrısına veya kalp krizine neden olabilir. Beyin arterlerindeki tıkanma felç ile sonuçlanabilir. Bacak arterlerinin daralması yürüme sırasında ağrıya ve yaraların zor iyileşmesine yol açabilir.

Damar sertliği genellikle sessizce ilerlediği için, ciddi sorunlar hastalığın ilk belirtisi olabilir.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Neden Olur?

Damar sertliği genetik, metabolik ve yaşam tarzı faktörlerinin bir kombinasyonu nedeniyle gelişir.

Başlıca risk faktörleri arasında yüksek kolesterol seviyeleri, yüksek tansiyon, sigara içimi, şeker hastalığı, aşırı kilo, hareketsiz yaşam ve ilerleyen yaş yer alır. Ailede erken kalp-damar hastalığı öyküsü de riski artırır.

Birden fazla risk faktörünün varlığı plak oluşumunu ve ilerlemesini hızlandırır.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Belirtileri

Damar sertliği belirtileri damar daralmasının yerine ve şiddetine bağlıdır.

Birçok insanda yıllarca belirti görülmez. Belirtiler ortaya çıktığında genellikle azalmış kan akışıyla ilgilidir; eforla göğüs ağrısı, nefes darlığı, yürürken bacak ağrısı, baş dönmesi veya kol-bacakta ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu gibi felç belirtileri olabilir.

Belirtilerin başlaması genellikle ilerlemiş hastalığa işaret eder.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Nasıl Teşhis Edilir?

Damar sertliği teşhisi risk değerlendirmesi, klinik muayene ve görüntüleme yöntemlerine dayanır.

Kan testleri kolesterol ve metabolik risk faktörlerini değerlendirir. Ultrason, BT taramaları veya anjiyografi gibi damar görüntüleme yöntemleri plak birikimini görselleştirmek ve kan akışını değerlendirmek için kullanılabilir.

Birçok durumda damar sertliği, rutin kontrol yerine kalp-damar sorunu yaşandıktan sonra dolaylı olarak belirlenir.

Ateroskleroz (Damar Sertliği) Tedavi Seçenekleri

Damar sertliği tedavisi, hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya, plakları sabitleyerek olayları önlemeye odaklanır.

Yaşam Tarzı Değişikliği

Yaşam tarzı değişiklikleri damar sertliği yönetiminin temelidir. Kalp sağlığına uygun beslenme, düzenli fiziksel aktivite, sigarayı bırakma, kilo kontrolü ve stres azaltma kalp-damar riskini önemli ölçüde azaltır.

Bu önlemler kolesterol seviyelerini, kan basıncını ve genel damar sağlığını iyileştirir.

İlaç Tedavisi

İlaçlar damar sertliğine neden olabilen risk faktörlerini kontrol etmede önemli bir rol oynar. Kolesterolü düşürmek, kan basıncını kontrol etmek, şeker hastalığını yönetmek ve pıhtı oluşumunu azaltmak için kullanılan ilaçlar plakları sabitleyerek sorunları önlemeye yardımcı olur.

İlaç tedavisi genellikle uzun süreli ve çoğu zaman ömür boyu sürer.

Damar içi ve Cerrahi Tedaviler

Damar sertliği damarların önemli derecede daralmasına veya tıkanmasına yol açtığında ve belirtilere neden olduğunda veya organ çalışmasını tehdit ettiğinde, kan akışını yeniden sağlamak için damar içi veya cerrahi tedavi gerekebilir.

İşlem seçimi, hasta damarın yerine, plak birikiminin boyutuna, belirti şiddetine ve hastanın genel sağlığına bağlıdır.

Damar İçinden Kalp Damarı Açma İşlemi (Balon ve Stent)

Balon ve stent işlemi, daralmış veya tıkanmış kalp damarlarını tedavi etmek için yaygın olarak kullanılan, küçük kesilerle yapılan, kateter bazlı bir yöntemdir.

Balon işlemi sırasında, plağı sıkıştırmak ve damarı genişletmek için daralmış damar içinde küçük bir balon şişirilir. Çoğu durumda, damarı açık tutmak ve uzun vadeli kan akışını iyileştirmek için bir stent (küçük metal örgü tüp) yerleştirilir.

Bu yaklaşım, özellikle damar sertliğine bağlı göğüs ağrısı veya kalp krizi geçiren koroner arter hastalığı olan hastalarda yaygın olarak kullanılır.

Bacak ve Kol Damarlarına Müdahaleler

Kalp dışındaki damarları etkileyen ateroskleroz için (bacaklar gibi) benzer kateter bazlı teknikler kullanılabilir.

Bu işlemler balon uygulaması, stent yerleştirilmesi veya plağı kaldırmak veya düzenlemek için tasarlanmış özel cihazları içerir. Yürürken bacak ağrısı gibi belirtileri hafifletmeyi ve dolaşımı iyileştirmeyi amaçlar.

Boyun Damarlarını Açma İşlemleri

Damar sertliği beyne kan taşıyan boyun damarlarını etkilediğinde, felç riskini azaltmak için tedavi gerekebilir.

Seçenekler arasında plağı doğrudan damardan temizleyen ameliyat veya seçilmiş hastalarda kullanılan daha az kesili kateter yöntemiyle stent takılması yer alır.

Kalp Damarı Bypass Ameliyatı

Kalp damarı bypass ameliyatı (CABG), yaygın veya karmaşık kalp damarı hastalığı olan hastalarda kullanılan cerrahi bir işlemdir.

Bu ameliyatta, vücudun diğer kısımlarından alınan damarlar, ciddi şekilde daralmış veya tıkanmış kalp damarlarını atlayan yeni yollar oluşturmak için kullanılır ve kalp kasına kan akışını yeniden sağlar.

CABG genellikle birçok damarı tutan hastalık, sol ana kalp damarı hastalığı olan hastalar için veya kateter bazlı tedavilerin uygun olmadığı durumlarda önerilir.

Uygun Yaklaşımı Seçme

Tek bir tedavi her hasta için doğru değildir. Kararlar damar yapısı, hastalık şiddeti, belirti yükü, işlem riski ve uzun vadeli faydaya göre verilir.

Damar içi ve cerrahi tedaviler genellikle devam eden ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişikliği ile birlikte uygulanır, çünkü işlemler mevcut tıkanıklıkları tedavi eder ancak damar sertliğinin kendisini tamamen iyileştirmez.

Damar sertliği İlerlemesini Önleme

Damar sertliği erken müdahale ile büyük ölçüde önlenebilir ve kontrol edilebilir. Belirtiler ortaya çıkmadan önce risk faktörlerini kontrol etmek, kalp krizi veya felç olasılığını önemli ölçüde azaltır.

Hastalık teşhis edildikten sonra bile, güçlü risk faktörü kontrolü ilerlemeyi durdurabilir ve sonuçları iyileştirebilir.

Özet

Ateroskleroz (Damar sertliği), damar duvarları içinde plak birikimi ile seyreden kronik iltihabi bir hastalıktır. Zamanla sessizce gelişir ve birçok ciddi kalp-damar sorununun altında yatar. Yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde damar işlemleri ile risk faktörlerini kontrol ederek, damar sertliği ilerlemesi yavaşlatılabilir ve sorunları büyük ölçüde önlenebilir.

Referans: Atherosclerosis