Supraventriküler taşikardi (SVT) nedir?
Supraventriküler taşikardi (SVT), kalbin üst odacıklarından (atriyumlar) kaynaklanan ve ani başlayan hızlı ritim bozukluklarını tanımlayan bir durumdur. Kalp bir anda normalden çok daha hızlı atmaya başlar ve çoğu zaman yine aniden normale döner.
Supraventriküler taşikardi genellikle kalbin elektrik sistemindeki fazladan yollar veya kısa devre mekanizmaları nedeniyle ortaya çıkar. Elektriksel uyarılar normal yol dışında döngüsel bir şekilde iletilir ve kalp hızının kontrolsüz şekilde artmasına yol açar. Normalde dakikada 60 ila 100 kez atan kalp, svt sırasında dakikada 150 ila 250 kez atabilir ve bu durum saniyeler ile saatler arasında sürebilir.
SVT her yaşta görülebilir, ancak özellikle genç erişkinlerde ve yapısal kalp hastalığı olmayan kişilerde sık karşılaşılır. Kadınlarda erkeklere göre biraz daha fazla görülebilir. Bazı kişilerde nadiren görülürken, bazı hastalarda sık tekrarlayan ataklar halinde ortaya çıkabilir.
SVT çoğu kişide hayati tehlike oluşturmaz. Ancak ataklar rahatsız edici olabilir, tekrarladıkça yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir ve tedavi edilmeden bırakıldığında zamanla kalp üzerinde yük oluşturabilir. Günümüzde SVT başarıyla tedavi edilebilen bir ritim bozukluğudur.
SVT belirtileri nelerdir?
Supraventriküler taşikardinin en sık görülen belirtisi ani başlayan çarpıntıdır. Kalp aniden çok hızlı ve düzenli bir şekilde atmaya başlar. Kişi kalbinin göğüs kafesinden dışarı fırlayacakmış gibi attığını ifade edebilir. Çarpıntı genellikle bir anda başlar ve bir anda sonlanır.
SVT Belirtileri:
- Aniden başlayan şiddetli çarpıntı
- Kalbinizin göğsünüzden fırlayacak gibi atması
- Nefes darlığı
- Göğüste sıkışma veya baskı hissi
- Baş dönmesi
- Halsizlik
- Boyunda nabız hissi
- Terleme
- Sıcaklık hissi
- Anksiyete ve korku
- Sersemlik hissi
- Nadiren bayılma
Ataklar saniyelerden saatlere kadar değişen sürelerde devam edebilir. Bazı hastalarda hayatları boyunca yalnızca birkaç atak görülürken bazılarında sık tekrarlama eğilimi olabilir.
Belirtiler her hastada aynı şiddette görülmez. Bazı kişilerde ataklar hafif geçerken bazılarında günlük yaşamı ciddi ölçüde etkileyen bir tablo ortaya çıkabilir.
SVT neden olur?
Normalde kalbin elektrik sistemi tek bir yoldan çalışır. Elektrik sinyali kulakçıklardan başlar, AV düğümünden geçer ve karıncıklara ulaşarak kalbi düzenli biçimde kastırır.
SVT’de bu sisteme müdahale eden fazladan bir elektrik yolu veya anormal bir bağlantı bulunur. Bu fazladan yol elektrik sinyallerinin kısır döngüye girmesine neden olur. Döngüye giren sinyaller kalbi çok hızlı ve kontrolsüz biçimde kasılmaya zorlar.
Bu yapısal farklılık çoğu zaman doğuştan gelir. SVT genellikle yapısal olarak sağlıklı kalplerde görülür. Pek çok hastada başka bir kalp hastalığı bulunmaz.
Atakları tetikleyen faktörler kişiden kişiye değişebilir. Stres, yorgunluk, uykusuzluk, kafein, alkol ve sigara en sık bildirilen tetikleyiciler arasındadır. Bazı hastalarda aşırı fiziksel aktivite veya hormonal değişiklikler de atak başlatabilir.
SVT tipleri nelerdir?
SVT tek bir hastalık değildir. Kalbin farklı bölgelerindeki anormal elektrik yollarına göre farklı tipleri vardır.
En sık görülen tip AV nodal reentran taşikardidir. AVNRT olarak da bilinir. Bu tip AV düğümü bölgesinde hızlı ve yavaş ileten iki ayrı yolun bulunması nedeniyle gelişir. Genç kadınlarda daha sık görülme eğilimindedir.
Aksesuar yol taşikardileri ise kulakçıklar ve karıncıklar arasında doğuştan var olan fazladan bir elektrik yolu nedeniyle ortaya çıkar. Wolff-Parkinson-White sendromu yani WPW bu grubun en iyi bilinen örneğidir. WPW’de fazladan yol kalbi hem çok hızlı attırabilir hem de nadir durumlarda daha ciddi ritim bozukluklarına zemin hazırlayabilir.
Atriyal taşikardi ise kulakçıkların herhangi bir bölgesindeki anormal bir odaktan çıkan hızlı elektrik sinyalleriyle oluşur. Diğer tiplere kıyasla daha az sık görülür.
Her SVT tipi farklı mekanizmayla gelişir ve tedavi yaklaşımı da buna göre şekillenir.
Kadınlarda SVT
SVT kadınlarda erkeklere kıyasla daha sık görülebilir. Özellikle AVNRT tipi SVT genç kadınlarda belirgin biçimde daha yaygındır.
Gebelikte SVT atakları artabilir. Hormonal değişiklikler ve dolaşım sistemindeki yükselme bu duruma zemin hazırlayabilir. Gebelik planlanmadan önce kardiyoloji değerlendirmesi yapılması önerilir. Gebelikte kullanılacak tedavi seçenekleri doktor gözetiminde ayrıca belirlenir.
SVT nasıl teşhis edilir?
SVT tanısında en önemli yöntem EKG‘dir. Ancak SVT ataklar halinde geldiği için atak dışında çekilen EKG normal görünebilir. Atak sırasında çekilen EKG ise hızlı ve düzenli ritim örüntüsünü net biçimde gösterir.
Holter cihazı 24 saat veya daha uzun süre takılan taşınabilir EKG cihazıdır. Atakların seyrek olduğu durumlarda günlük yaşam sırasında atak yakalamak için kullanılır. Olay kaydedici ise haftalarca hatta aylarca takılabilen küçük bir cihazdır. Çarpıntı hissedildiğinde aktive edilerek o andaki kalp ritmi kaydedilir. Günümüzde akıllı saatler ve taşınabilir EKG cihazları da ritim bozukluğunun saptanmasında yardımcı olabilmektedir.
Ekokardiyografi ile kalbin yapısı ve fonksiyonu değerlendirilir. Altta yatan yapısal bir kalp hastalığı olup olmadığı araştırılır.
Elektrofizyolojik çalışma ise en ileri tanı yöntemidir. Kasıktan kalbe ince kateterler ilerletilerek kalbin elektrik yollarının haritası çıkarılır. Fazladan yolların tam yeri belirlenir ve SVT kontrollü ortamda tetiklenerek değerlendirilir. Bu test hem tanı hem de tedavi amacıyla kullanılır ve çoğu zaman kateter ablasyonla birlikte aynı seansta uygulanır.
SVT nasıl tedavi edilir?
SVT tedavisinin amacı atakları durdurmak, gelecekteki atakları önlemek ve yaşam kalitesini artırmaktır. Tedavi seçeneği atakların sıklığına, tipine ve hastanın tercihine göre belirlenir.
Atak anında ne yapılabilir?
SVT atağı başladığında vagal manevralar ilk uygulanacak yöntemdir. Bu manevralar vagus sinirini uyararak kalp hızını yavaşlatır ve atağı durdurabilir.
En etkili yöntem Valsalva manevrasıdır. Derin nefes alıp nefesi tutarak tuvalet ihtiyacı varmış gibi ıkınmak bu manevranın temelidir. Yüzü soğuk suya daldırmak da özellikle genç hastalarda çok etkili olabilir.
Vagal manevralar işe yaramazsa damardan ilaç tedavisi uygulanır. Adenozin ilk seçenektir ve atakları birkaç saniye içinde durdurabilir. Nadiren elektriksel kardiyoversiyon gerekebilir.
Koruyucu ilaç tedavisi
Sık atak yaşayan hastalarda atakları önlemek amacıyla düzenli ilaç tedavisi kullanılabilir. Beta blokerler ve kalsiyum kanal blokerleri bu amaçla tercih edilen ilaçlar arasındadır.
Ancak ilaç tedavisi SVT’yi kalıcı olarak çözmez. Atakları azaltabilir ancak tamamen önleyemeyebilir. Yaşam boyu kullanım gerektirebilir ve bazı hastalarda yan etkiler görülebilir.
Kateter ablasyon
Kateter ablasyon SVT’yi kalıcı olarak tedavi eden en etkili yöntemdir. Kasıktan kalbe ilerletilen ince bir kateter aracılığıyla anormal elektrik yolu veya odak yok edilir. İşlem radyofrekans enerjisi veya dondurma yöntemiyle uygulanabilir.
Başarı oranı yüzde doksanın üzerindedir. Çoğu hasta işlem sonrası tamamen iyileşir ve ilaç kullanmaya gerek kalmaz. Hastanede bir gece kalınabilir veya aynı gün taburcu olunabilir.
SVT ile günlük yaşam
SVT tanısı almak doğru yönetimle aktif bir yaşamın sonu anlamına gelmez. Pek çok hasta atakları kontrol altında tutarak normal günlük yaşamını sürdürebilir.
Tetikleyicileri tanımak bu süreçte büyük önem taşır. Kafein, alkol, sigara, stres ve uykusuzluk en sık bildirilen tetikleyicilerdir. Kişinin kendi tetikleyicilerini belirleyip mümkün olduğunca bunlardan uzak durması atak sıklığını azaltabilir. Atak günlüğü tutmak bu konuda yardımcı olabilir.
Vagal manevraları doğru öğrenmek de önemlidir. Atak anında doğru uygulanan Valsalva manevrası veya yüzü soğuk suya daldırma atağı durdurabilir. Bu manevralar doktor veya sağlık ekibi tarafından gösterilmelidir.
Egzersiz konusunda çoğu SVT hastası güvenle egzersiz yapabilir. Ancak yüksek yoğunluklu veya yarışmacı sporlar için kardiyoloji görüşü alınması önerilir. Egzersiz sırasında çarpıntı hissedilirse aktivite durdurulmalı ve vagal manevra uygulanmalıdır.
Araç kullanımı konusunda sık ve öngörülemeyen ataklar yaşanıyorsa özellikle baş dönmesi veya bayılma eşlik ediyorsa dikkatli olunması gerekir. Bu konuyu doktorla açıkça konuşmak en doğru yaklaşımdır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Ani başlayan ve aniden sonlanan çarpıntı atakları yaşanıyorsa kardiyoloji değerlendirmesi yapılmalıdır. Bu belirtiler SVT’nin en tipik özelliğidir.
Ataklar giderek sıklaşıyorsa, daha uzun sürüyorsa veya vagal manevralarla geçmiyorsa beklenmeden başvurulmalıdır.
Çarpıntıya göğüs ağrısı, şiddetli nefes darlığı veya bayılma eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden acil servise gidilmelidir.
Çocuklarda ani başlayan çarpıntı atakları fark edildiğinde çocuk kardiyolojisi değerlendirmesi önerilir.
