Taşikardi, kalp atım hızının normalden daha hızlı olmasıdır. Dinlenme halinde dakikada 100’ün üzerindeki kalp atımları taşikardi olarak tanımlanır.
Taşikardi belirtileri kişiye göre değişir. Çarpıntı, baş dönmesi, nefes darlığı, göğüs rahatsızlığı ve halsizlik görülebilir. Ani başlayan ve uzun süren ataklar değerlendirilmelidir.
Tedavi altta yatan nedene bağlıdır. İlaç tedavisi, ritim düzenleyici girişimler veya yaşam tarzı düzenlemeleri uygulanabilir.
Taşikardi nedir? neden olur?
Taşikardi, kalp atış hızının dakikada 100’ün üzerine çıkmasıdır. Dinlenme halinde yetişkinlerde normal kalp hızı genellikle dakikada 60–100 arasındadır. Halk arasında taşikardi çoğu zaman “çarpıntı” olarak ifade edilir. Ancak çarpıntı, sadece kalbin hızlı atması değil, kalp atışlarının normalden farklı ya da daha belirgin hissedilmesi durumudur. Bu nedenle taşikardi çarpıntı yapabilir ama her çarpıntı taşikardi anlamına gelmez.
Taşikardi ölçülen bir bulgudur; çarpıntı ise hissedilen bir şikayettir.
Örneğin kalp atışının yavaşladığı durumlarda (bradikardi) veya kalbin normal ritmi dışında oluşan ekstra atımlarda (ekstrasistol) da çarpıntı hissi oluşabilir.
Egzersiz, stres, korku, aşırı kafein tüketimi, sigara, uykusuzluk veya susuzluk kalp hızını geçici olarak artırabilir. Bu tür durumlarda kalp hızı genellikle tetikleyici ortadan kalkınca normale döner. Tiroit bezinin fazla çalışması (hipertiroidi), kansızlık, bazı akciğer hastalıkları ve bazı ilaçlar da kalp hızını artırabilir.
Ancak bazı durumlarda çarpıntı, altta yatan bir ritim bozukluğunun veya kalp hastalığının belirtisi olabilir. Kalp yetmezliği, geçirilmiş kalp krizi, kapak hastalıkları veya koroner arter hastalığı kalbin elektriksel sistemini etkileyerek ritim bozukluklarına (taşikardi dahil) yol açabilir. Brugada sendromu, uzun veya kısa QT sendromu ve Wolff-Parkinson-White (WPW) sendromu gibi doğuştan gelen elektriksel hastalıklar da ciddi taşikardi ataklarına neden olabilir.
Özellikle ani başlayan, sık tekrarlayan veya göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi ya da bayılma ile birlikte görülen çarpıntılar mutlaka kardiyolojik açıdan değerlendirilmelidir.
Taşikardi belirtileri nelerdir?
Taşikardi belirtileri, kişiden kişiye farklılık gösterebilir ve taşikardinin türüne, şiddetine ve altında yatan nedene bağlı olarak değişebilir. Ancak genel olarak taşikardi belirtileri, kalp çarpıntısı veya hızlı kalp atışı, baş dönmesi veya bayılma, göğüs ağrısı veya rahatsızlık, nefes darlığı, yorgunluk ve güçsüzlük bulunabilir. Ciddi durumlarda ise ani kalp durması meydana gelebilir.
- Kalp çarpıntısı
- Baş dönmesi veya sersemlik
- Nefes darlığı
- Göğüs ağrısı
- Bayılma (Senkop) veya bayılma hissi
- Zayıflık ve yorgunluk
- Huzursuzluk veya kaygı
- Terleme
- Ani kalp durması
Eğer bu belirtilerden biri veya birkaçı sürekli şekilde görülüyorsa veya ani bir başlangıçla ortaya çıkıyorsa, altta yatan ciddi bir durumun işareti olabilir.
Konuyu daha iyi anlamak için aşağıdaki taşikardi sınıflamasına bakabilirsiniz.
Taşikardi türleri nelerdir?
Taşikardi, kalbin elektrik sistemindeki farklı mekanizmalar ve altta yatan nedenler sonucu ortaya çıkan bir durumdur. Farklı taşikardi türleri, hastaların belirtilerini ve tedavi yaklaşımlarını belirler.
Sinüs taşikardisi
Sinüs taşikardisi, kalbin doğal ritim kaynağı olan sinüs düğümünün normalden hızlı çalışmasıdır. Bu durum çoğunlukla fiziksel aktivite, stres, ateş, anemi, dehidrasyon (sıvı kaybı) veya kafein ve alkol tüketimi gibi geçici nedenlere bağlıdır.
Genellikle zararsızdır ve neden ortadan kaldırıldığında kendiliğinden düzelir. Ancak nadiren görülen “uygunsuz sinüs taşikardisi,” hiçbir sebep olmaksızın sürekli hızlı bir kalp atışına neden olabilir. Uyku sırasında hız normale döner. Bu durum yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir ve uzman müdahalesi gerektirir.
Supraventriküler taşikardiler (SVT)
Supraventriküler taşikardiler, kalbin üst odacıklarından (atriyumlar) kaynaklanan ritim bozukluklarıdır. Çoğu hasta, bu durumun ani başlangıçlı ve düzenli bir çarpıntı şeklinde ortaya çıktığını fark eder.
SVT genellikle ilaçla veya hastanede yapılan müdahalelerle sonlandırılabilir. Alt tipleri arasında:
- AVNRT (AV Nodal Re-Entran Taşikardi): Elektriksel döngülerin ritmi hızlandırması.
- AVRT (Atriyoventriküler Re-Entran Taşikardi): Elektrik sinyallerinin yanlış yollardan dolaşması.
- Atriyal Flutter ve Atriyal Taşikardi: Kalp kasılmalarında düzenli bir hızlanma.
Atriyal fibrilasyon (AF)
Atriyal fibrilasyon, taşikardinin en sık görülen türlerinden biridir. Kalbin kulakçıklarında düzensiz ve genellikle hızlı elektriksel sinyallerin neden olduğu bir ritim bozukluğudur. Bu durum, kalbin verimli kan pompalama yeteneğini azaltabilir, özellikle felç riskini artıran kan pıhtılarının oluşumuna neden olabileceği için ciddi bir sağlık sorunudur.
Atriyal fibrilasyonda nabız genellikle düzensizdir ve kalp atışları belirgin şekilde hissedilebilir. Atriyal fibrilasyonun en önemli nedeni yüksek tansiyon yani hipertansiyon varlığıdır. Bununla birlikte koroner arter hastalıkları, diyabet ve yaşlanma önemli bir yer tutmaktadır.
Ventriküler taşikardi
Ventriküler taşikardi kalbin alt odacıklarından (ventriküller) kaynaklanan ciddi bir taşikardi türüdür. Dakikada 120 atımın üzerinde çok hızlı bir kalp atışıyla karakterizedir.
VT, kısa süreli (30 saniyeden az) olabilir veya sürekli devam edebilir. Özellikle sürekli ventriküler taşikardiler, acil tıbbi müdahale gerektirir. Yeterince kan pompalayamayan kalp, beyin ve diğer organlara oksijen sağlayamaz, bu da hayati tehlike oluşturabilir.
Genel Değerlendirme: Taşikardi türleri, belirgin özellikleri ve farklı tedavi yaklaşımlarıyla çeşitlilik gösterir. Sinüs taşikardisi genellikle zararsız ve geçiciyken, supraventriküler taşikardiler düzenli çarpıntılarla kolayca fark edilebilir. Atriyal fibrilasyon, inme riski nedeniyle dikkat gerektirirken, ventriküler taşikardi ise hızlı müdahale gerektiren en ciddi türlerden biridir.
Taşikardi nasıl teşhis edilir?
Taşikardi tanısı, hastanın şikayetleri, fizik muayene bulguları ve çeşitli testlerin değerlendirilmesiyle konur. İlk aşamada, hastanın öyküsü alınarak çarpıntının ne zaman, ne sıklıkta ve hangi koşullarda ortaya çıktığı öğrenilir. Ardından kalp atış hızını ve ritmini değerlendirmek için elektrokardiyografi (EKG) çekilir.
Bazı durumlarda, taşikardi ataklarını tespit edebilmek için Holter cihazı ile 24-48 saatlik ritim takibi yapılır. Ayrıca, ritim bozukluğunun nedenini anlamak için kan testleri, tiroid fonksiyon testleri, elektrolit seviyeleri ve ekokardiyografi gibi ek incelemeler istenebilir. Daha karmaşık durumlarda, elektrofizyolojik çalışma (EPS) ile kalpteki anormal elektriksel yollar haritalandırılarak detaylı bir değerlendirme yapılabilir.
Taşikardi nasıl tedavi edilir?
Taşikardi tedavisinde amaç, kalp hızını normale döndürmek, altta yatan nedeni ortadan kaldırmak ve olası komplikasyonları önlemektir. Tedavi şekli taşikardinin tipi, şikayetlerin şiddeti, altta yatan kalp hastalığı olup olmaması ve atakların sıklığı gibi faktörlere göre belirlenir. Bazı hastalarda yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olurken, bazı durumlarda ilaç tedavisi, elektriksel müdahaleler (kardiyoversiyon), kateter ablasyon veya kalıcı kalp pili gibi daha ileri tedaviler gerekebilir.
İlaç tedavisi, kalp hızını kontrol altına almak veya ritmi düzenlemek için kullanılabilir. Beta blokerler ve kalsiyum kanal blokerleri bu amaçla sıkça tercih edilir. Kateter ablasyon, taşikardiye yol açan odakların yakılarak ortadan kaldırıldığı kalıcı bir tedavi seçeneğidir ve özellikle tekrarlayan atakları olan hastalarda etkilidir.
Ayrıca bazı durumlarda, taşikardi ataklarını durdurmak için vagal manevralar (derin nefes alma, ıkınma gibi teknikler) uygulanabilir. Ritmin acil olarak normale döndürülmesi gerektiğinde elektriksel kardiyoversiyon tercih edilebilir. Hayatı tehdit eden taşikardi türlerinde ise implantable kardiyoverter defibrilatör (ICD) takılması gündeme gelebilir.
Altta yatan neden hipertiroidi, elektrolit bozukluğu veya başka bir sistemik hastalıksa, tedavi buna yönelik planlanır. Bu nedenle taşikardi tedavisinde multidisipliner yaklaşım önemlidir.
Taşikardi nasıl önlenir?
Taşikardiyi önlemek için, kalp ritmini bozabilecek risk faktörlerinden uzak durmak ve genel kalp sağlığını koruyacak yaşam alışkanlıkları benimsemek gerekir. Özellikle aşırı kafein ve alkol tüketiminden kaçınmak, sigara içmemek, düzenli uyumak, stresi yönetmek ve tansiyon ile tiroid gibi altta yatan sağlık sorunlarını kontrol altında tutmak büyük önem taşır.
Düzenli egzersiz yapmak, dengeli beslenmek ve yeterli su tüketmek kalp ritminin dengede kalmasına yardımcı olur. Elektrolit dengesini korumak için potasyum, magnezyum ve kalsiyum içeren besinlerin yeterli alınması önerilir. Ayrıca doktor önerisi olmadan kullanılan uyarıcı ilaçlardan, enerji içeceklerinden ve dekonjestanlardan uzak durulmalıdır.
Ailede ritim bozukluğu öyküsü olan bireylerin düzenli kardiyolojik kontrol yaptırması, taşikardi gibi durumların erken teşhis edilmesini sağlar. Eğer bir kalp hastalığı ya da hormon dengesizliği mevcutsa, bu durumların düzenli takibi ve tedavisi taşikardi riskini azaltır.
Referans: Tachycardia
