Ortostatik hipotansiyon, oturur veya yatar pozisyondan ayağa kalkınca tansiyonun düşmesiyle gelişen bir durumdur. Beyne giden kan akışı kısa süre azalır ve baş dönmesi veya bayılma hissi oluşabilir.
Ortostatik hipotansiyon sıvı kaybı, bazı ilaçlar, sinir sistemi hastalıkları veya uzun süre hareketsiz kalma sonrası ortaya çıkabilir. Özellikle yaşlı bireylerde daha sık görülür.
Belirtiler genellikle ayağa kalktıktan sonra başlar. Baş dönmesi, göz kararması, halsizlik, dengesizlik hissi ve nadiren bayılma görülebilir. Çoğu kişi kısa süre içinde normale döner.
Ortostatik hipotansiyon tedavisi altta yatan nedene bağlıdır. Yeterli sıvı almak, yavaş ayağa kalkmak ve gerekirse ilaç düzenlemesi yapılması faydalı olabilir.
Ortostatik hipotansiyon nedir?
Ortostatik hipotansiyon, yatarken veya otururken ayağa kalktığınızda kan basıncınızın (tansiyonunuzun) aniden düşmesidir. Bu durum baş dönmesi, sersemlik hissi ve bazen bayılmaya neden olabilir.
Ayağa kalktığınızda yerçekimi nedeniyle kan bacaklarınıza doğru akar. Normal şartlarda vücudunuz bunu hızla telafi eder: damarlarınız daralır, kalp hızınız artar ve tansiyonunuz korunur.
Ortostatik hipotansiyonda bu otomatik ayarlama yeterince hızlı olmaz. Tansiyonunuz düşer ve beyne giden kan azalır. Bunun sonucunda baş dönmesi ve bayılma yaşayabilirsiniz.
Ortostatik hipotansiyon belirtileri nelerdir?
Ayağa kalktıktan hemen sonra veya birkaç dakika içinde şu belirtileri yaşayabilirsiniz:
- Baş dönmesi
- Sersemlik
- Gözde kararma
- Dengesizlik
- Zayıflık hissi
- Bulanık görme
- Bayılma veya bayılacak gibi olma
- Baş ağrısı
- Kulak çınlaması
Belirtiler genellikle oturduğunuzda veya tekrar yattığınızda hızla düzelir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız
Ara sıra hafif baş dönmesi yaşamak normaldir. Ancak aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurun:
- Belirtiler sık tekrarlıyorsa
- Ayağa kalkarken bayılıyorsanız
- Düşme ve yaralanma yaşadıysanız
- Günlük aktiviteleriniz etkileniyorsa
- Göğüs ağrısı eşlik ediyorsa
- Nefes darlığınız varsa
Ortostatik hipotansiyon neden olur?
Ortostatik hipotansiyon şu durumlardan kaynaklanabilir:
- Susuzluk (yetersiz sıvı alımı, aşırı terleme, ishal veya kusma)
- Kalp sorunları (kalp yetmezliği, kalp ritim bozuklukları, kalp kapak hastalıkları)
- Sinir sistemi hastalıkları (Parkinson hastalığı, diyabete bağlı sinir hasarı)
- İlaçlar (tansiyon ilaçları, kalp ilaçları, antidepresanlar, idrar söktürücüler)
- Uzun süreli yatak istirahati
- İleri yaş
- Hamilelik
- Alkol kullanımı
Ortostatik hipotansiyon nasıl teşhis edilir?
Tanı için öncelikle ayrıntılı öykü ve fizik muayene yapılır. Doktorunuz yatarken, otururken ve ayaktayken tansiyonunuzu ölçerek karşılaştırır.
Ortostatik hipotansiyon tanısı için ayağa kalktıktan sonraki 3 dakika içinde büyük tansiyonunuzda 20 mmHg veya küçük tansiyonunuzda 10 mmHg düşme olması gerekir.
Gerekirse aşağıdaki testlerle nedenler araştırılır:
- Kan testleri (anemi, şeker, elektrolit kontrolü)
- EKG (kalp ritmi değerlendirmesi)
- Kalp ultrasonu
- Tilt table testi (eğimli masa testi)
- Holter monitörizasyonu
Amaç, altta yatan nedeni bulmak ve ciddi hastalıkları dışlamaktır.
Ortostatik hipotansiyon nasıl tedavi edilir?
Ortostatik hipotansiyon tedavisi altta yatan nedene göre değişir ve yaşam tarzı değişiklikleri ile ilaç tedavisini içerir.
- Bol sıvı tüketin (günde en az 2-3 litre su için).
- Tuz alımınızı artırın (doktorunuz önerirse).
- Küçük ve sık öğünler yiyin.
- Yavaşça ayağa kalkın (ani hareketlerden kaçının).
- Bacak ve karın kaslarınızı sıkın.
- Başınızı yatakta biraz yüksek tutun.
- Kompresyon çorapları giyin.
Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında ilaç tedavisi başlanabilir. Mevcut ilaçlarınız soruna neden oluyorsa doktorunuz doz ayarlaması yapabilir veya ilaç değişikliği önerebilir.
Ortostatik hipotansiyon nelere yol açabilir?
Tedavi edilmediğinde ortostatik hipotansiyon şu sorunlara yol açabilir:
- Düşmeler ve kemik kırıkları
- Kafa travması
- Araba kullanırken bayılma riski
- İnme riski (özellikle yaşlılarda)
- Yaşam kalitesinde azalma
Bu nedenle düzenli takip ve tedavi önemlidir.
Ortostatik hipotansiyon ile yaşam
Ortostatik hipotansiyonla yaşarken:
- Yataktan kalkarken önce birkaç dakika oturun, sonra ayağa kalkın
- Sabahları ani hareketlerden kaçının
- Uzun süre ayakta durmaktan kaçının
- Sıcak duşlardan kaçının – ılık duş tercih edin
- Ağır egzersizlerden kaçının
- Başınız döndüğünde hemen oturun
- Alkol ve kafein tüketimini sınırlayın
- Düşmeleri önlemek için evde tutunma barları kullanın, kaygan yüzeylerden kaçının ve yeterli aydınlatma sağlayın.
Referans: Orthostatic Hypotension
