Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan aralıklarla durması veya çok yüzeysel hale gelmesiyle karakterize ciddi bir uyku bozukluğudur. Bu durum, kandaki oksijen seviyesinin düşmesine ve uykunun sık sık bölünmesine neden olarak gündüz aşırı halsizlik ve uzun vadede ciddi kalp damar hastalıklarına zemin hazırlar.
Uyku Apnesi Nedir?
Uyku apnesi, uyku esnasında üst solunum yollarındaki kasların gevşemesi sonucu havanın akciğerlere ulaşmasının engellenmesi durumudur. Solunum durduğunda vücut alarm durumuna geçer ve kişi nefes alabilmek için kısa süreliğine uyanır; bu uyanmalar o kadar kısa olabilir ki kişi sabah bunları hatırlamayabilir. En yaygın türü olan “Obstrüktif (tıkayıcı) uyku apnesi”, boğazdaki dokuların fiziksel olarak yolu kapatmasıyla oluşur ve gece boyunca yüzlerce kez tekrarlayarak sağlıklı bir uyku döngüsünü imkansız hale getirir.
Uyku Apnesi Belirtileri Nelerdir?
Uyku apnesi belirtileri, genellikle kişi uykudayken ortaya çıktığı için çoğu zaman ilk olarak hastanın yakınları tarafından fark edilir. En tipik işaretler şiddetli horlama, uykuda nefes kesilmesi ve nefes nefese uyanma ataklarıdır. Kişi sabahları şiddetli baş ağrısı ve ağız kuruluğu ile uyanabilir. Gün içinde ise dinlenememiş hissetme, aşırı uykululuk hali, konsantrasyon güçlüğü ve çabuk sinirlenme gibi yaşam kalitesini düşüren şikayetler ön plandadır.
Uyku Apnesi Neden Olur?
Uyku apnesinin nedenleri, yapısal faktörler ve yaşam tarzıyla doğrudan ilişkilidir. Aşırı kilo (obezite), boyun çevresindeki yağlanmayı artırarak hava yolunun daralmasına neden olan en büyük etkendir. Ayrıca genetik olarak dar bir boğaz yapısına, büyük bademciklere veya geniş bir dile sahip olmak da riski artırır. Alkol ve sakinleştirici ilaç kullanımı boğaz kaslarını aşırı gevşeterek tıkanmayı tetikler. Yaşın ilerlemesi ve erkek cinsiyet de bu hastalığın gelişmesinde önemli rol oynayan diğer unsurlar arasındadır.
Uyku Apnesi Nelere Yol Açar?
Uyku apnesinin sonuçları, sadece yorgunlukla sınırlı kalmayıp tüm vücut sağlığını tehdit eder. Her nefes durmasında kandaki oksijenin azalması, kalbin ve damarların üzerindeki yükü aşırı derecede artırır. Bu durum zamanla dirençli yüksek tansiyona, kalp ritim bozukluklarına (özellikle atriyal fibrilasyon), kalp yetmezliğine ve inme riskine yol açabilir. Ayrıca tedavi edilmeyen uyku apnesi, gündüz yaşanan ani uyku atakları nedeniyle trafik ve iş kazası riskini de ciddi oranda artırır.
Uyku Apnesi Nasıl Teşhis Edilir?
Uyku apnesi tanısı, en kesin şekilde “polisomnografi” adı verilen uyku testi ile konulur. Bu test için hasta bir gece boyunca uyku laboratuvarında misafir edilir ve uyku sırasında beyin dalgaları, kandaki oksijen seviyesi, kalp hızı ve solunum hareketleri cihazlarla kaydedilir. Elde edilen verilerle bir saat içindeki nefes durması sayısı (apne indeksi) hesaplanarak hastalığın şiddeti belirlenir. Bazı durumlarda, hastanın evinde yapabileceği daha basit takip cihazları da teşhis aşamasında kullanılabilir.
Uyku Apnesi Tedavisi Nasıl Yapılır?
Uyku apnesi tedavisi, hastalığın şiddetine göre planlanır. Orta ve ileri seviye vakalarda en etkili yöntem, uyku sırasında yüze takılan bir maske aracılığıyla hava yoluna basınçlı hava veren “CPAP” cihazıdır. Bu cihaz, hava yolunun kapanmasını engelleyerek kesintisiz solunum sağlar. Hafif vakalarda ise ağız içi araçlar veya boğazdaki yapısal tıkanıklığı gidermeye yönelik cerrahi müdahaleler tercih edilebilir. Tedavinin başarısı, cihazın her gece düzenli kullanılmasına bağlıdır.
Uyku Apnesi Nasıl Önlenir?
Uyku apnesinden korunma, büyük ölçüde risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıyla mümkündür. İdeal kiloya ulaşmak, boğazdaki yağ dokusunu azaltarak nefes yolunu rahatlatır ve çoğu zaman hastalığın şiddetini önemli ölçüde düşürür. Yan yatma alışkanlığı kazanmak, dilin ve yumuşak damağın geriye kaymasını önleyerek tıkanıklığı azaltır. Ayrıca uykudan hemen önce alkol alımından kaçınmak ve sigarayı bırakmak, solunum yollarındaki ödemi ve gevşemeyi engelleyerek daha rahat bir uyku sağlar.
Referans: Sleep Apnea
