Uyku Apnesi Nedir?
Uyku apnesi, uyku sırasında solunumun tekrarlayan şekilde durması veya belirgin olarak azalmasıdır. Bu kesintiler gece boyunca birçok kez yaşanabilir ve kişi çoğu zaman bunun farkında olmaz.
Solunum yeniden başladığında uyku kısa süreli bölünür. Bu nedenle kişi uzun süre uyusa bile sabah dinlenmemiş kalkabilir.
Uyku Apnesi Neden Olur?
En sık görülen tür, tıkayıcı uyku apnesidir. Uyku sırasında boğaz çevresindeki kaslar gevşer ve hava yolu daralır. Dilin geriye doğru kayması da solunum yolunu kapatabilir.
Fazla kilo, kalın boyun yapısı, büyük bademcikler ve burun tıkanıklığı uyku apnesi riskini artırabilir. Alkol ve sakinleştirici ilaçlar da boğaz kaslarının daha fazla gevşemesine neden olabilir.
Uyku Apnesinin Belirtileri Nelerdir?
Yüksek sesle horlama, uyku sırasında nefesin durması ve boğulur gibi uyanma sık görülen belirtilerdir. Solunum durmalarını genellikle hastanın kendisi değil, yanında uyuyan kişi fark eder.
Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu, gün içinde uyku hali, yorgunluk ve dikkat dağınıklığı görülebilir. Bazı hastalar toplantıda, televizyon izlerken veya araç kullanırken uyuklamaya başlayabilir.
Her Horlama Uyku Apnesi midir?
Hayır. Horlayan herkeste uyku apnesi yoktur. Ancak horlamanın çok yüksek olması, aralarda solunumun durması ve ardından gürültülü nefes alınması uyku apnesini düşündürür.
Horlama ile birlikte gündüz uyku hali, sabah yorgunluğu veya kontrolü zor hipertansiyon varsa uyku apnesi açısından değerlendirme yapılmalıdır.
Uyku Apnesi Gece Nasıl Anlaşılır?
Kişi uyurken nefesi birkaç saniye boyunca durabilir. Ardından boğulur gibi ses çıkararak, horlayarak veya derin bir nefes alarak solunuma devam eder.
Gece sık uyanma, terleme, huzursuz uyku ve sık idrara çıkma da uyku apnesinde görülebilir. Hasta bu uyanmaların çoğunu sabah hatırlamayabilir.
Uyku Apnesi Gündüz Hangi Şikâyetlere Yol Açar?
Uyku sürekli bölündüğü için kişi sabah dinlenmiş hissetmez. Gün içinde uyuklama, unutkanlık, dikkat azalması ve iş veriminde düşme ortaya çıkabilir.
Sinirlilik, isteksizlik ve sabah baş ağrısı da görülebilir. Uyku apnesine bağlı şiddetli uyku hali özellikle araç kullanırken ciddi kaza riski oluşturabilir.
Kimlerde Uyku Apnesi Riski Daha Fazladır?
Fazla kilolu kişilerde uyku apnesi daha sık görülür. Boyun çevresinin geniş olması, çenenin geride bulunması ve üst solunum yolunun dar olması da riski artırabilir.
Erkeklerde, ileri yaştaki kişilerde ve ailesinde uyku apnesi bulunanlarda risk daha yüksektir. Menopoz sonrasında kadınlarda da görülme sıklığı artabilir.
Zayıf Kişilerde Uyku Apnesi Olur mu?
Evet. Uyku apnesi yalnızca fazla kilolu kişilerde görülmez. Çene yapısı, büyük bademcikler, dilin büyüklüğü veya burun tıkanıklığı zayıf kişilerde de hava yolunu daraltabilir.
Bu nedenle normal kiloda olmak uyku apnesini tamamen dışlamaz. Belirtiler varsa uyku testi yapılması gerekebilir.
Uyku Apnesi Tehlikeli midir?
Tedavi edilmeyen uyku apnesi kandaki oksijen düzeyinin gece boyunca tekrar tekrar düşmesine neden olabilir. Bu durum kalp ve damar sistemi üzerinde ek yük oluşturur.
Hipertansiyon, kalp ritim bozuklukları, kalp krizi ve inme riski artabilir. Uyku apnesine bağlı gündüz uyuklaması ise trafik ve iş kazalarına yol açabilir.
Uyku Apnesi Tansiyonu Yükseltir mi?
Uyku sırasında nefesin durması kandaki oksijeni azaltır ve vücudun stres yanıtını artırır. Bunun sonucunda tansiyon gece boyunca tekrar tekrar yükselebilir.
Özellikle birden fazla ilaç kullanılmasına rağmen kontrol edilemeyen hipertansiyonda uyku apnesi araştırılabilir. Uyku apnesinin tedavi edilmesi tansiyon kontrolüne katkı sağlayabilir.
Uyku Apnesi Kalp Ritim Bozukluğu Yapar mı?
Gece oluşan oksijen düşüşleri ve ani uyanmalar kalp ritmini etkileyebilir. Çarpıntı, gece gelişen ritim bozuklukları ve özellikle atriyal fibrilasyon, uyku apnesi ile birlikte görülebilir.
Ritim bozukluğu tedavi edilse bile uyku apnesi devam ederse tekrarlama riski artabilir. Bu nedenle horlama ve gündüz uyku hali bulunan kalp hastaları uyku apnesi açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Uyku Apnesi Tanısı Nasıl Konur?
Uyku apnesi tanısı için kişinin belirtileri, uyku düzeni ve eşlik eden hastalıkları değerlendirilir. Horlama ve nefes durmalarını gören kişinin verdiği bilgiler de önemlidir.
Kesin değerlendirme uyku testiyle yapılır. Bu test sırasında solunum, kandaki oksijen düzeyi, kalp hızı ve uyku boyunca yaşanan solunum kesintileri kaydedilir.
Uyku Testi Nasıl Yapılır?
Uyku testi hastanede veya uygun hastalarda evde yapılabilir. Gece boyunca vücuda yerleştirilen küçük sensörlerle solunum ve oksijen düzeyi takip edilir.
Uyku testi ağrılı değildir. Sonuçta bir saat içinde kaç solunum durması veya azalması yaşandığı belirlenir. Uyku apnesinin hafif, orta veya ağır olduğu buna göre değerlendirilir.
Uyku Apnesi Nasıl Tedavi Edilir?
Uyku apnesi tedavisi hastalığın şiddetine, kişinin kilosuna ve hava yolunun yapısına göre planlanır. Kilo verme, alkolü azaltma ve sırtüstü yatmaktan kaçınma bazı hastalarda yakınmaları azaltabilir.
Orta veya ağır uyku apnesinde en sık CPAP cihazı kullanılır. Bazı hastalarda ağız içi aparatlar veya hava yolunu genişletmeye yönelik ameliyatlar düşünülebilir.
CPAP Cihazı Nedir?
CPAP, uyku sırasında maskeyle hafif basınçlı hava veren bir cihazdır. Verilen hava, boğazdaki solunum yolunun kapanmasını önler.
Cihaz doğru kullanıldığında horlamayı ve uyku apnesine bağlı solunum durmalarını büyük ölçüde azaltabilir. Sabah yorgunluğu ve gündüz uyku hali de zamanla düzelebilir.
CPAP Cihazı Her Hastada Gerekli midir?
Hayır. Hafif uyku apnesi bulunan bazı hastalarda kilo verme, uyku pozisyonunun değiştirilmesi veya ağız içi aparat yeterli olabilir.
Orta ve ağır uyku apnesinde CPAP daha sık tercih edilir. Tedavi seçimi yalnızca horlamaya değil, uyku testi sonucuna ve eşlik eden hastalıklara göre yapılır.
Kilo Vermek Uyku Apnesini Düzeltir mi?
Fazla kilosu bulunan kişilerde kilo vermek hava yolundaki baskıyı azaltabilir. Horlama ve solunum durmalarında belirgin azalma sağlanabilir.
Ancak kilo vermek her hastada uyku apnesini tamamen ortadan kaldırmaz. Tedavi kullanan kişiler, kontrol testi yapılmadan CPAP cihazını bırakmamalıdır.
Uyku Apnesinde Ameliyat Gerekir mi?
Ameliyat her uyku apnesi hastasında gerekli değildir. Büyük bademcikler, belirgin burun tıkanıklığı veya çene yapısına bağlı darlık varsa cerrahi tedavi düşünülebilir.
Ameliyat kararı kulak burun boğaz, göğüs hastalıkları veya uyku tıbbı değerlendirmesi sonrasında verilir. Yapılacak işlem hava yolundaki darlığın bulunduğu bölgeye göre değişir.
Uyku Apnesi Tamamen Geçer mi?
Uyku apnesinin seyri nedenine göre değişir. Kilo kaybı, bademcik ameliyatı veya uygun bir girişim bazı hastalarda uyku apnesini belirgin şekilde azaltabilir.
Ancak birçok hastada uzun süreli takip gerekir. CPAP tedavisi uyku apnesini kontrol eder, fakat cihaz kullanılmadığında solunum durmaları yeniden başlayabilir.
Uyku Apnesi Olanlar Araç Kullanabilir mi?
Uyku apnesine bağlı belirgin gündüz uyku hali bulunan kişiler araç kullanırken uyuyakalabilir. Bu nedenle hastalık kontrol altına alınana kadar uzun yolculuk ve gece sürüşü riskli olabilir.
Direksiyon başında göz kapaklarının ağırlaşması, sık esneme veya yolu hatırlamama önemli uyarılardır. Böyle bir durumda araç güvenli bir yerde durdurulmalıdır.
Uyku Apnesi İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Yüksek sesle horlama, uykuda nefes durması veya boğulur gibi uyanma varsa uyku apnesi açısından değerlendirme gerekir. Sabah yorgunluğu ve gündüz kontrol edilemeyen uyku hali de önemlidir.
Kontrolü zor hipertansiyon, gece çarpıntısı veya tekrarlayan ritim bozukluğu bulunan kişilerde uyku apnesi araştırılabilir. Araç kullanırken uyuklama yaşanıyorsa başvuru ertelenmemelidir.
