Koroner arter hastalığı (KAH), kalbi besleyen damarların daralması veya tıkanması sonucu kalp kasına yeterli kan ve oksijen ulaşamaması durumudur. Halk arasında kalp damar tıkanıklığı olarak da bilinir. Genellikle damar duvarında yıllar içinde biriken kolesterol ve yağ içerikli plaklara bağlı gelişir.
Kalp sürekli çalışan bir organdır ve kendi kasının da oksijene ihtiyacı vardır. Bu oksijen koroner arter adı verilen damarlarla taşınır. Koroner damarların daralmasıyla birlikte özellikle efor sırasında kalbin oksijen ihtiyacı karşılanamaz hale gelir. Zamanla göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kalp krizi gelişebilir.
Koroner arter hastalığı dünyanın en sık görülen kalp hastalıklarından biridir ve erken tanı büyük önem taşır.
Koroner arter hastalığı neden olur?
Koroner arter hastalığının temel nedeni ateroskleroz adı verilen damar sertliği sürecidir. Bu süreçte damar duvarında kolesterol, yağ, kalsiyum ve iltihabi hücreler birikmeye başlar. Zaman içinde damar iç yüzeyi daralır ve kan akımı azalır.
Sigara kullanımı, yüksek kolesterol, tansiyon yüksekliği ve şeker hastalığı en önemli risk faktörleri arasındadır. Obezite, hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme ve kronik stres de riski artırabilir.
Ailede erken yaşta kalp hastalığı öyküsü olması da önemlidir. Bazı kişilerde genetik yatkınlık nedeniyle koroner arter hastalığı daha erken yaşta gelişebilir.
Belirtileri nelerdir?
Koroner arter hastalığının en sık belirtisi göğüs ağrısıdır. Bu ağrı genellikle göğsün ortasında baskı, sıkışma, yanma veya ağırlık hissi şeklinde tarif edilir.
Şikayetler çoğu zaman yürürken, merdiven çıkarken veya efor sırasında ortaya çıkar ve dinlenince azalabilir. Bazı hastalarda ağrı sol kola, sırta, boyna veya çeneye yayılabilir.
Nefes darlığı, çabuk yorulma ve efor kapasitesinde azalma da sık görülen belirtilerdendir. Özellikle şeker hastalarında belirgin göğüs ağrısı olmadan yalnızca nefes darlığı görülebilir.
Bazı kişilerde ilk bulgu kalp krizi olabilir. Bu nedenle yeni başlayan veya giderek artan göğüs şikayetleri önemsenmelidir.
Kalp krizi ile ilişkisi nedir?
Koroner arter hastalığı kalp krizinin en sık nedenidir. Damar içindeki plaklardan biri aniden çatladığında damar içinde pıhtı oluşabilir ve damar tamamen tıkanabilir.
Bu durumda kalp kasının bir bölümü oksijensiz kalır ve kalp krizi gelişir. Özellikle uzun süren göğüs ağrısı, terleme, mide bulantısı ve nefes darlığı gibi belirtiler acil değerlendirme gerektirir.
Erken müdahale kalp kasının korunması açısından büyük önem taşır.
Tanı nasıl konur?
Tanının ilk basamağı hastanın şikayetlerinin ve risk faktörlerinin değerlendirilmesidir. Fizik muayene, tansiyon ölçümü ve EKG genellikle ilk incelemeler arasında yer alır.
Kan testleriyle kolesterol, şeker düzeyi ve bazı kalp belirteçleri değerlendirilebilir. Efor testi bazı hastalarda kalbin efor sırasında nasıl etkilendiğini göstermeye yardımcı olur.
Ekokardiyografi kalbin pompa gücünü ve kapak yapısını değerlendirmek için kullanılır. Koroner BT anjiyografi damarların görüntülenmesini sağlayabilir.
Kesin değerlendirme gereken durumlarda koroner anjiyografi yapılabilir. Bu işlem sırasında kasık veya kol damarından ince kateterlerle kalp damarlarına ulaşılarak darlıklar doğrudan görüntülenir.
Tedavi nasıl yapılır?
Koroner arter hastalığının tedavisi hastalığın yaygınlığına ve şiddetine göre planlanır. Tedavinin temelinde yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaç tedavisi bulunur.
Sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve kilo kontrolü büyük önem taşır. Kolesterol, tansiyon ve şeker hastalığının kontrol altında tutulması gerekir.
İlaç tedavisinde kan sulandırıcılar, kolesterol düşürücü ilaçlar, tansiyon ilaçları ve kalbin yükünü azaltan tedaviler kullanılabilir.
Bazı hastalarda stent işlemi gerekebilir. Bu yöntemde daralan damar balon ve stent yardımıyla açılır. Yaygın veya karmaşık damar hastalığında bypass ameliyatı tercih edilebilir.
Stent mi, bypass mı?
Bu karar damar hastalığının yaygınlığına, hastanın yaşına, şeker hastalığı varlığına ve kalp fonksiyonlarına göre verilir.
Bazı hastalarda tek veya sınırlı damar darlıkları stent ile başarılı şekilde tedavi edilebilirken, bazı kişilerde bypass ameliyatı daha uygun olabilir.
Amaç her hasta için en güvenli ve en uzun dönem fayda sağlayacak tedaviyi seçmektir.
Koroner arter hastalığı tamamen geçer mi?
Koroner arter hastalığı genellikle uzun yıllar içinde gelişen kronik bir damar hastalığıdır. Tedavi ile damar hastalığının ilerlemesi yavaşlatılabilir ve belirtiler kontrol altına alınabilir.
Yaşam tarzı değişiklikleri ve düzenli tedavi sayesinde birçok kişi uzun yıllar aktif yaşamına devam edebilir.
Spor yapmak zararlı mı?
Uygun egzersiz çoğu hasta için faydalıdır. Düzenli yürüyüş ve kontrollü fiziksel aktivite kalp sağlığını destekleyebilir.
Ancak egzersiz planı kişinin kalp durumuna göre düzenlenmelidir. Özellikle göğüs ağrısı olan kişilerin kontrolsüz ağır egzersiz yapmaması gerekir.
Kalp krizi veya stent sonrası dönemde kardiyak rehabilitasyon programları faydalı olabilir.
Hangi durumlarda hekime başvurulmalı?
Yeni başlayan göğüs ağrısı, eforla artan sıkışma hissi veya nefes darlığı değerlendirme gerektirir.
Dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı, soğuk terleme, mide bulantısı veya bayılma hissi kalp krizi belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Stent veya bypass sonrası yeniden başlayan şikayetler de kontrol edilmelidir.
