Koroner Arter Hastalığı Nedir?
Koroner arter hastalığı, kalbi besleyen damarların daralması veya tıkanmasıdır. Damar içindeki yağ ve kolesterol birikimleri, kalp kasına ulaşan kanı azaltır.
Koroner arter hastalığı zaman içinde sessizce ilerleyebilir. Darlık belirginleştiğinde göğüs ağrısı ve nefes darlığı ortaya çıkabilir. Damarın aniden tıkanması ise kalp krizine yol açabilir.
Koroner Arter Hastalığı Neden Olur?
Koroner arter hastalığının en sık nedeni, damar duvarında plak adı verilen yağlı birikimlerin oluşmasıdır. Bu sürece ateroskleroz veya damar sertliği denir. Plak büyüdükçe damarın içi daralır ve kalbe ulaşan kan azalır.
Bazı plaklar yırtılarak damar içinde pıhtı oluşmasına neden olabilir. Pıhtı kan akışını tamamen keserse kalp krizi gelişebilir.
Koroner Arter Hastalığının Belirtileri Nelerdir?
Koroner arter hastalığının en sık belirtisi göğüste ağrı, baskı, sıkışma veya ağırlık hissidir. Ağrı yürürken, merdiven çıkarken veya hızlı hareket ederken başlayabilir. Dinlenince birkaç dakika içinde azalabilir.
Nefes darlığı, çabuk yorulma, terleme, bulantı ve halsizlik de görülebilir. Bazı hastalarda belirgin göğüs ağrısı olmadan yalnızca efor kapasitesi azalır.
Koroner Arter Hastalığında Göğüs Ağrısı Nasıl Olur?
Koroner arter hastalığında ağrı genellikle göğsün ortasında baskı veya sıkışma şeklinde hissedilir. Sol kola, iki kola, omuza, sırta, boyna veya çeneye yayılabilir. Hastalar bazen göğüslerinin üzerinde ağırlık varmış gibi tarif eder.
Yürümek, yokuş çıkmak, soğuk hava ve ağır yemek ağrıyı başlatabilir. Dinlenmeyle geçen bu ağrıya anjina adı verilir. Ağrının dinlenirken başlaması veya uzaması daha ciddi olabilir.
Koroner Arter Hastalığı Göğüs Ağrısı Olmadan Görülebilir mi?
Evet, koroner arter hastalığı göğüs ağrısı olmadan da görülebilir. Özellikle diyabeti bulunanlarda, ileri yaştaki kişilerde ve bazı kadınlarda tipik göğüs ağrısı görülmeyebilir. Bunun yerine nefes darlığı, çabuk yorulma, mide bulantısı veya sırtta rahatsızlık hissedilebilir.
Hasta bazen yalnızca eskiden rahat çıktığı merdivende durma ihtiyacı hisseder. Günlük hareketlerde ortaya çıkan bu değişiklik önemsenmelidir.
Koroner Arter Hastalığı Kimlerde Daha Sık Görülür?
Sigara kullanımı, yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve diyabet koroner arter hastalığı için önemli risk faktörleridir. Fazla kilo, hareketsizlik ve sağlıksız beslenme de hastalığın gelişmesini kolaylaştırabilir.
Yaş ilerledikçe risk artar. Ailesinde genç yaşta kalp krizi veya koroner arter hastalığı bulunan kişilerde hastalık daha erken görülebilir.
Koroner Arter Hastalığı Tehlikeli midir?
Koroner arter hastalığı tedavi edilmediğinde kalp krizine ve kalp yetersizliğine neden olabilir. Kalbe giden kanın uzun süre azalması, kalp kasının çalışma gücünü bozabilir.
Koroner arter hastalığının erken dönemde belirlenmesi riski azaltır. İlaçlar, yaşam tarzı değişiklikleri ve gerektiğinde damar açıcı işlemlerle hastalık kontrol altına alınabilir.
Koroner Arter Hastalığı Kalp Krizine Nasıl Yol Açar?
Damar duvarındaki plak yırtıldığında vücut bu bölgeyi onarmaya çalışır. Yırtılan plağın üzerinde oluşan pıhtı, damarı kısa sürede tamamen kapatabilir.
Kan ulaşmayan kalp kası zarar görmeye başlar. Bu durum kalp krizidir. Koroner arter hastalığında tedavi ne kadar erken yapılırsa korunabilecek kalp kası miktarı o kadar fazla olur.
Hangi Belirtilerde Acile Başvurulmalıdır?
Göğüste yeni başlayan şiddetli baskı veya sıkışma varsa 112 aranmalıdır. Ağrı dinlenmekle geçmiyorsa, 15 dakikadan uzun sürüyorsa ya da giderek artıyorsa beklenmemelidir.
Soğuk terleme, nefes darlığı, bulantı, bayılma veya ağrının kola ve çeneye yayılması, koroner arter hastalığına bağlı bir kalp krizini düşündürebilir. Hastanın kendi aracıyla hastaneye gitmesi yerine ambulans çağrılması daha güvenlidir.
Koroner Arter Hastalığı Tanısı Nasıl Konur?
Koroner arter hastalığı tanısı için şikâyetlerin ne zaman başladığı ve hangi durumlarda arttığı değerlendirilir. Elektrokardiyografi, kan testleri ve ekokardiyografi kalbin mevcut durumu hakkında bilgi verir.
Koroner BT anjiyografi, efor testi veya kalbin kanlanmasını gösteren görüntülemeler kullanılabilir. Hangi testin seçileceği hastanın şikâyetlerine ve koroner arter hastalığı olasılığına göre belirlenir.
Koroner BT Anjiyografi Nedir?
Koroner BT anjiyografi, kalp damarlarını bilgisayarlı tomografiyle görüntüleyen bir yöntemdir. Damar içindeki plakları ve darlıkları gösterebilir.
İşlem sırasında damar yolundan kontrast madde verilir. Her hasta için uygun olmayabilir. Böbrek fonksiyonları, kalp hızı ve kontrast madde alerjisi önceden değerlendirilir.
Koroner Anjiyografi Nedir?
Koroner anjiyografi, kalp damarlarının doğrudan görüntülenmesini sağlayan bir işlemdir. Genellikle el bileği veya kasık damarından ince bir tüple kalbe ulaşılır.
Damar içine kontrast madde verilerek darlığın yeri ve derecesi belirlenir. Gerekli ve uygun durumlarda aynı işlem sırasında balon ve stent uygulanabilir.
Koroner Arter Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?
Koroner arter hastalığı tedavisi; yaşam tarzı değişiklikleri, ilaçlar ve gerektiğinde damar açıcı işlemlerden oluşur. Amaç göğüs ağrısını azaltmak, kalp krizini önlemek ve hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaktır.
Tedavi seçimi yalnızca darlık oranına göre yapılmaz. Şikâyetlerin düzeyi, kalbin çalışma gücü, darlığın yeri ve hastanın diğer hastalıkları birlikte değerlendirilir.
Koroner Arter Hastalığında Hangi İlaçlar Kullanılır?
Kolesterol düşürücü ilaçlar damar içindeki plakların ilerlemesini yavaşlatmak için kullanılır. Uygun hastalarda pıhtı oluşma riskini azaltan ilaçlar da tedaviye eklenebilir.
Göğüs ağrısını azaltmak için kalbin iş yükünü düşüren veya damarları genişleten ilaçlar kullanılabilir. İlaç seçimi hastanın tansiyonuna, nabzına ve diğer hastalıklarına göre yapılır.
Stent Nedir ve Ne Zaman Takılır?
Stent, daralmış kalp damarını açık tutmak için yerleştirilen küçük metal bir kafestir. Darlık önce balonla genişletilir, ardından stent damar içine yerleştirilir.
Kalp krizinde tıkalı damarın hızla açılması için stent gerekebilir. Kronik koroner arter hastalığında ise ilaçlara rağmen devam eden şikâyetlerde veya yüksek riskli darlıklarda düşünülebilir.
Koroner Bypass Ameliyatı Nedir?
Bypass ameliyatında vücudun başka bir bölgesinden alınan damarlarla yeni kan yolları oluşturulur. Böylece kan, dar veya tıkalı bölgenin ilerisine ulaştırılır.
Birden fazla damarda ciddi darlık bulunması veya darlıkların stente uygun olmaması halinde koroner bypass ameliyatı tercih edilebilir. Karar, damar yapısı ve hastanın genel durumu değerlendirilerek verilir.
Stent Takılması Hastalığı Tamamen Geçirir mi?
Stent yalnızca yerleştirildiği damardaki darlığı açar. Koroner arter hastalığına yol açan damar sertliği sürecini tamamen ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle stent sonrasında ilaçların düzenli kullanılması gerekir. Sigaranın bırakılması, kolesterolün düşürülmesi ve tansiyonun kontrolü yeni darlıkların önlenmesinde önemlidir.
Koroner Arter Hastalığında Beslenme Nasıl Olmalıdır?
Sebze, meyve, tam tahıl, balık ve zeytinyağı ağırlıklı beslenme tercih edilmelidir. İşlenmiş et, kızartma, trans yağ, fazla şeker ve yüksek miktarda tuz sınırlandırılmalıdır.
Beslenme düzeninin amacı yalnızca kilo vermek değildir. Kolesterolü, tansiyonu ve kan şekerini kontrol etmek, koroner arter hastalığı riskini azaltarak damar sağlığını korur.
Koroner Arter Hastaları Egzersiz Yapabilir mi?
Durumu dengeli olan koroner arter hastalığı hastaları çoğunlukla düzenli egzersiz yapabilir. Tempolu yürüyüş gibi orta düzey hareketler kalp-damar sağlığını destekler.
Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya baş dönmesi gelişirse hareket bırakılmalıdır. Yeni tanı alan veya yakın zamanda kalp krizi geçiren hastalar egzersize doktor önerisiyle başlamalıdır.
Koroner Arter Hastalığından Korunmak Mümkün müdür?
Sigaranın bırakılması koroner arter hastalığından korunmada en etkili adımlardan biridir. Tansiyonun, kolesterolün ve kan şekerinin kontrol altında tutulması da riski azaltır.
Düzenli hareket, sağlıklı beslenme ve uygun kilonun korunması damar sertliğinin ilerlemesini yavaşlatabilir. Ailesel risk tamamen değiştirilemez ancak diğer risk faktörleri kontrol edilebilir.
