Aort Anevrizması Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Aort anevrizması, vücudun ana atardamarı olan aortun belirli bir bölümünün anormal şekilde genişlemesi ve balonlaşması durumudur. Aort damarı zayıfladığında duvar basınca dayanamaz ve şişmeye başlar. Bu genişleme zamanla büyüyerek yırtılma riskini artırır. Aort yırtılması hayatı tehdit eden bir acil durumdur ve ani ölüme yol açabilir.

Aort anevrizması genellikle sessiz seyreder ve belirti vermez. Çoğu anevrizma rutin kontroller veya başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde tesadüfen fark edilir. Küçük anevrizmalar yavaş büyürken, büyük anevrizmalar yırtılma veya patlama riski taşır.

Aort Anevrizması Nedir?

Aort anevrizması, kalbin sol karıncığından çıkan ve tüm vücuda kan taşıyan aort damarının duvarında zayıflama sonucu oluşan genişlemedir. Normal aort çapının 1.5 katından fazla genişlemesi anevrizma olarak tanımlanır. En sık karın bölgesinde (abdominal aort anevrizması) ve göğüs bölgesinde (torasik aort anevrizması) görülür.

Aort Anevrizması Belirtileri Nelerdir?

Aort anevrizması belirtileri genellikle yoktur veya çok belirsizdir. Çoğu anevrizma sessiz seyreder ve tesadüfen fark edilir. Anevrizma büyüdüğünde sırt ağrısı, karın ağrısı, nabız hissi, ses kısıklığı veya yutma güçlüğü görülebilir. Yırtılma veya patlama durumunda ani şiddetli ağrı, bayılma, şok ve ölüm meydana gelebilir. Ani göğüs veya sırt ağrısı varsa derhal 112 aranmalıdır.

Aort anevrizması belirtileri anevrizma yerine göre değişir:

Abdominal aort anevrizması belirtileri:

• Karında nabız hissi. Göbek çevresinde zonklayan bir his
• Karın ağrısı veya rahatsızlık. Sürekli veya aralıklı olabilir
• Sırt ağrısı. Bel bölgesinde derin, künt ağrı
• Karında şişlik veya dolgunluk hissi

Torasik aort anevrizması belirtileri:

• Göğüs ağrısı veya sırt ağrısı. Genellikle keskin veya yırtıcı tarzda
• Nefes darlığı. Anevrizma havayoluna baskı yaptığında
• Ses kısıklığı. Sinir basısı nedeniyle
• Yutma güçlüğü. Anevrizma yemek borusuna baskı yaptığında
• Öksürük. Sürekli, kuru öksürük
• Baş ve boyunda şişlik. Büyük damarlar sıkıştığında

Yırtılma (rüptür) belirtileri:

• Ani ve şiddetli göğüs, sırt veya karın ağrısı. Yırtıcı, dayanılmaz bir ağrı
• Kan basıncında (tansiyonda) ani düşme. Şok tablosu
• Hızlı nabız. Kalp hızlı ve zayıf atar
• Bayılma veya bilinç kaybı
• Nefes darlığı
• Soğuk, nemli ve soluk cilt

Aort anevrizması yırtılması acil tıbbi müdahaledir. Belirtiler ortaya çıktığında hastanın dakikalar içinde ameliyata alınması gerekir. Tedavi edilmeyen yırtılma ölümcüldür.

Aort Anevrizması Nasıl Gelişir?

Aort anevrizması gelişimi damar duvarında zayıflama, yıpranma, iltihaplanma veya travmaya bağlıdır. Aort duvarı elastin ve kollajen liflerinden oluşur. Bu liflerde hasar veya kayıp olduğunda damar duvarı zayıflar. Sürekli kan basıncı zayıflamış bölgeyi dışarı doğru iter ve balon şeklinde genişleme oluşur. Anevrizma zamanla büyüyebilir ve damar duvarı daha da incelebilir.

Aort Anevrizması Nedenleri Nelerdir?

Aort anevrizması nedenleri ateroskleroz, yüksek tansiyon, sigara, yaş, genetik hastalıklar, enfeksiyonlar, travma ve bağ dokusu hastalıklarıdır. En yaygın neden damar sertliği (ateroskleroz) ve yüksek tansiyondur. Sigara içmek aort anevrizması riskini 3-5 kat artırır. Aile öyküsü olan kişilerde risk belirgin şekilde yüksektir.

Ateroskleroz (Damar Sertliği)

Kan damarlarında kolesterol ve yağ birikimi damar duvarını sertleştirir, zayıflatır ve anevrizma oluşumunu tetikler. En önemli risk faktörüdür.

Yüksek Tansiyon (Hipertansiyon)

Kontrol edilmeyen yüksek tansiyon damar duvarına sürekli aşırı basınç uygular. Bu basınç zayıflamış damar duvarını genişletir ve aort anevrizması riskini artırır.

Sigara

Sigara içmek aort duvarındaki elastik lifleri tahrip eder, enflamasyonu artırır ve ateroskleroz gelişimini hızlandırır. Sigara aort anevrizması için en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür.

Yaş ve Cinsiyet

65 yaş üzerinde olmak aort anevrizması riskini artırır. Erkeklerde kadınlardan 4-6 kat daha sık görülür. Ancak kadınlarda anevrizma yırtılma riski daha yüksektir.

Aile Öyküsü ve Genetik Faktörler

Birinci derece akrabalarında aort anevrizması olan kişilerde risk 2-4 kat daha yüksektir. Genetik geçişli hastalıklar önemli risk faktörüdür.

Marfan Sendromu

Marfan sendromu, bağ dokusunu etkileyen genetik bir hastalıktır. Aort duvarındaki elastik liflerde ciddi zayıflama yaratır ve genç yaşta anevrizma oluşumuna yol açar.

Ehlers-Danlos Sendromu

Ehlers-Danlos sendromu, kollajen üretimini etkileyen genetik bir hastalıktır. Damar duvarları aşırı zayıf olur ve anevrizma riski yüksektir.

Loeys-Dietz Sendromu

Marfan sendromuna benzer bir genetik hastalıktır. Aort ve diğer damarlarda erken yaşta anevrizma gelişimine neden olabilir.

Bikuspid Aort Kapağı

Aort kapağının normal 3 yerine 2 yaprakçıklı olması durumudur. Bu yapısal farklılık çıkan aortta anevrizma riskini artırır. Çıkan aort, asendan aort olarak da bilinir ve kalpten çıkan aortun ilk bölümünü temsil eder.

Enfeksiyonlar

Bakteriyel enfeksiyonlar (özellikle stafilokoklar, streptokok ve sifiliz) aort duvarına yerleşerek enflamasyon ve zayıflama yaratabilir. Mikotik anevrizma olarak adlandırılır.

Travma

Trafik kazaları, yüksekten düşme veya künt göğüs travması aort duvarında yırtık veya hasar oluşturarak travmatik anevrizma gelişimine yol açabilir.

Vaskülit (Damar İltihabı)

Takayasu arteriti, dev hücreli arterit gibi otoimmün hastalıklar aort duvarında kronik enflamasyon yaratarak anevrizma oluşumunu tetikler.

Aort Anevrizmasının Tanısı Nasıl Konur?

Aort anevrizması tanısı fizik muayene, ultrasonografi, BT anjiyografi, MR anjiyografi ve ekokardiyografi ile konulur. Çoğu anevrizma tesadüfen başka nedenlerle yapılan görüntülemelerde fark edilir. Karın ultrasonu abdominal aort anevrizmasını gösterirken göğüs BT veya MR torasik aort anevrizmasını tespit eder. Tanı konulduktan sonra düzenli takip ve boyut ölçümü hayati önem taşır.

Tanı konulan anevrizmalar boyutlarına göre sınıflandırılır. Küçük anevrizmalar (5 cm altı) düzenli takip edilir. Büyük anevrizmalar (5.5 cm üstü) ameliyat gerektirebilir.

Aort Anevrizması Nelere Yol Açar?

Aort anevrizması komplikasyonları yırtılma (rüptür), diseksiyon, pıhtı oluşumu, organlara baskı ve ani ölüm olabilir. En ciddi komplikasyon anevrizma yırtılmasıdır ve hastaların %80-90’ı ne yazık ki hayatını kaybeder. Tedavi edilmeyen büyük anevrizmalar zamanla büyüyerek yırtılma riskini artırır. Anevrizma içinde oluşan pıhtılar koparak beyin, böbrek veya bacaklara gidebilir.

Aort anevrizması riskleri:

• Yırtılma (rüptür). Anevrizmanın en ciddi komplikasyonudur. Damar duvarı patladığında vücut boşluğuna masif kanama olur. Ani şiddetli ağrı, kan basıncı düşmesi, şok ve ölüm meydana gelebilir. Hastane dışında gerçekleşen yırtılmalarda ölüm oranı %90’ın üzerindedir.
• Aort diseksiyonu. Aort duvarının iç tabakası yırtılır ve kan tabakalar arasına girer. Kan akışı bozulur, organlar zarar görür. Acil ameliyat gerektirir, tedavi edilmezse ölümcüldür.
• Pıhtı oluşumu ve embolizasyon. Anevrizma kesesi içinde kan durgunluğu nedeniyle pıhtı oluşur. Bu pıhtılar koparak beyne (inme), böbreklere, bacaklara veya iç organlara gidebilir.
• Organlara baskı. Büyük torasik anevrizmalar nefes borusuna, yemek borusuna veya üst ana toplardamara baskı yaparak nefes darlığı, yutma güçlüğü ve üst vücut şişliğine yol açar.
• Enfeksiyon. Anevrizma kesesi enfekte olabilir. Bu durum tedavisi zor ve ölümcül seyredebilir.
• Kalp yetmezliği. Çıkan aort anevrizması aort kapak yetmezliğine neden olabilir. Bu durum kalp yetmezliği gelişimine yol açabilir.
• Ani ölüm. Özellikle yırtılma durumunda hastane dışında ani ölüm riski çok yüksektir.

Aort Anevrizması Tedavisi Nasıl Yapılır?

Aort anevrizması tedavisi anevrizma boyutuna, büyüme hızına, belirtilere ve hastanın genel durumuna göre belirlenir. Küçük anevrizmalar düzenli takip ve risk faktörlerinin kontrolü ile izlenir. Büyük anevrizmalar açık cerrahi onarım veya endovasküler onarım (stent-greft) ile tedavi edilir. Tedavinin temel amacı yırtılma riskini önlemek ve hastanın yaşam süresini uzatmaktır.

İzlem ve Medikal Tedavi

Küçük anevrizmalar (abdominal 5.5 cm altı, torasik 5.5-6 cm altı) düzenli görüntüleme ile takip edilir. Her 6-12 ayda bir ultrasonografi veya BT çekilir. Aynı zamanda risk faktörleri kontrol altına alınır.

Tansiyon (kan basıncı) kontrolü. Hedef kan basıncı 120/80 mmHg altında tutulur. Beta blokerler tercih edilen ilaçlardır çünkü hem kan basıncını düşürür hem de aort duvarına gelen gerilimi azaltır.

Kolesterol düşürücü ilaçlar. Statin grubu ilaçlar ateroskleroz ilerlemesini yavaşlatır ve anevrizma büyümesini geciktirebilir.

Antitrombotik tedavi. Aspirin küçük dozlarda pıhtı oluşumunu önleyebilir ancak rutin kullanım tartışmalıdır.

Açık Cerrahi Onarım

Geleneksel yöntemdir. Göğüs veya karın açılarak anevrizma bölgesine ulaşılır. Hasarlı aort parçası çıkarılır ve yerine sentetik greft (yapay damar) dikilir. Uzun süreli ve etkili bir tedavidir ancak ameliyat riski yüksektir.

Abdominal aort anevrizması için ameliyat endikasyonu 5.5 cm üzeri boyut, hızlı büyüme (yılda 0.5 cm’den fazla) veya belirtili anevrizmadır.

Torasik aort anevrizması için ameliyat endikasyonu 5.5-6 cm üzeri boyut (Marfan sendromu ve bikuspid kapak varsa 5 cm), hızlı büyüme veya belirtili anevrizmadır.

Endovasküler Onarım (EVAR/TEVAR)

Kasıktan veya koltuk altından damara girilerek anevrizma bölgesine özel bir stent-greft yerleştirilir. Bu greft anevrizma kesesini içten kaplayarak kan basıncını anevrizma duvarından uzaklaştırır. Açık cerrahiye göre daha az risklidir ve iyileşme süresi kısadır.

Tüm anevrizmalar endovasküler yöntemle tedavi edilemez. Anevrizma anatomisine göre uygunluk değerlendirilir. Genç hastalarda uzun dönem sonuçları belirsizdir.

Acil Cerrahi

Yırtılma veya diseksiyon durumunda acil ameliyat yapılır. Hasta dakikalar içinde ameliyathaneye alınır. Hasarlı aort parçası hızla onarılır veya değiştirilir. Acil ameliyatlarda ölüm riski %30-50 arasındadır.

Hibrit Prosedürler

Bazı karmaşık anevrizmalar için açık cerrahi ve endovasküler yöntem birlikte kullanılır. Önce açık cerrahiyle dallar yeniden bağlanır sonra endovasküler greft yerleştirilir.

Aort Anevrizmasından Korunma Yolları Nelerdir?

Aort anevrizmasından korunma yöntemleri sigarayı bırakmak, kan basıncını kontrol etmek, kolesterolü düşürmek, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme, stres yönetimi ve risk taramasıdır. Sigara içmemek en önemli önlemdir. Yüksek tansiyon kontrolü anevrizma gelişimini ve büyümesini yavaşlatır. 65 yaş üstü erkekler ve risk faktörü taşıyan kişiler tarama yapmalıdır.

• Sigarayı bırakın. Sigara aort anevrizması için en önemli değiştirilebilir risk faktörüdür. Sigarayı bırakmak hem anevrizma gelişimini hem de büyümesini önemli ölçüde azaltır.
• Tansiyonu kontrol edin. Hedef 120/80 mmHg veya altıdır. İlaçlarınızı düzenli kullanın, tuzlu gıdalardan kaçının, stresi azaltın.
• Kolesterol seviyenizi düşürün. LDL kolesterolü 100 mg/dL altında tutun. Statin grubu ilaçlar kullanın, doymuş yağlardan kaçının, bol sebze ve meyve tüketin.
• Düzenli egzersiz yapın. Haftada 150 dakika orta şiddetli egzersiz (hızlı yürüyüş, yüzme, bisiklet) damar sağlığını korur. Ancak anevrizma varsa ağır kaldırmaktan kaçının.
• Sağlıklı beslenin. Akdeniz tipi beslenme (zeytinyağı, balık, sebze, meyve, tam tahıllar) damar sağlığını destekler. İşlenmiş gıdalar, aşırı tuz ve kırmızı etten kaçının.
• Sağlıklı kiloda kalın. Fazla kilolar kan basıncını ve kolesterolü artırır. Ideal kilo aort sağlığı için önemlidir.
• Stres yönetimi. Kronik stres kan basıncını yükseltir ve ateroskleroz gelişimini hızlandırır. Meditasyon, yoga veya nefes egzersizleri yapın.
• Aile öyküsü varsa tarama yaptırın. Birinci derece akrabanızda aort anevrizması varsa 60 yaş sonrası düzenli tarama yapın.
• 65 yaş üstü erkekler tarama yaptırsın. Sigara içmiş 65-75 yaş arası erkeklere bir kez karın ultrasonu taraması önerilir.
• Genetik hastalık varsa düzenli takip. Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu veya bikuspid aort kapağı varsa düzenli ekokardiyografi ve görüntüleme yaptırın.
• Travmadan kaçının. Emniyet kemeri takın, yüksek riskli sporlardan kaçının, düşme riskini azaltın.

Sonuç

Aort anevrizması çoğunlukla sessiz seyreden ancak yırtıldığında ölümcül olan ciddi bir hastalıktır. Risk faktörleriniz varsa düzenli doktor kontrolü yaptırın ve önerilen tarama testlerini ihmal etmeyin. Özellikle 65 yaş üstü erkekler, sigara içenler ve aile öyküsü olanlar düzenli tarama yapmalıdır.

Tanı konulmuş anevrizma varsa doktorunuzun önerdiği takip programına uyun. Kan basıncınızı kontrol altında tutun, sigarayı bırakın ve düzenli ilaçlarınızı kullanın. Küçük anevrizmalar düzenli takip edilirken büyük anevrizmalar zamanında ameliyat edilmelidir.

Ani ve şiddetli göğüs ağrısı, sırt ağrısı, karın ağrısı, bayılma veya şok belirtileri görürseniz derhal 112’yi arayın. Bu belirtiler aort anevrizması yırtılmasını gösterebilir ve her saniye hayati önem taşır. Erken müdahale hayat kurtarıcıdır.

Sık Sorulan Sorular

Aort anevrizması kaç cm’de tehlikelidir?

Abdominal aort anevrizması 5.5 cm’nin, torasik aort anevrizması 5.5-6 cm’nin üzerine çıktığında yırtılma riski belirgin artar ve ameliyat düşünülür. Ancak hızlı büyüyen veya belirtili anevrizmalar daha küçük boyutlarda bile tedavi gerektirebilir.

Aort anevrizması ameliyatı riskleri nelerdir?

Açık cerrahi ameliyatlarda ölüm riski %3-5 arasındadır. Kalp krizi, böbrek yetmezliği, felç, kanama ve enfeksiyon gelişebilir. Endovasküler onarımda riskler daha düşüktür (%1-2) ancak uzun dönemde tekrar müdahale gerekebilir.

Aort anevrizması ne kadar sürede büyür?

Büyüme hızı kişiden kişiye değişir. Ortalama büyüme hızı yılda 0.2-0.4 cm arasındadır. Sigara, yüksek tansiyon ve büyük başlangıç boyutu hızlı büyümeyi tetikler.

Aort anevrizması kalıtsal mıdır?

Bazı durumlarda kalıtsaldır. Marfan sendromu, Ehlers-Danlos sendromu gibi genetik hastalıklar anevrizmaya yol açar. Birinci derece akrabalarında anevrizma varsa riskiniz 2-4 kat artar.

Aort anevrizması ameliyatı sonrası yaşam kalitesi nasıldır?

Başarılı ameliyat sonrası çoğu hasta normal yaşamına döner. İyileşme süresi açık cerrahide 6-8 hafta, endovasküler onarımda 2-4 haftadır. Düzenli takip ve sağlıklı yaşam tarzı önemlidir.

Referans: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5290913/