Baş dönmesi, denge kaybı hissi, çevrenin dönüyor gibi algılanması, sersemlik ve bayılacakmış hissi ile ortaya çıkan yaygın bir şikayettir. Ani hareketler, tansiyon değişiklikleri, iç kulak sorunları ve bazı sistemik hastalıklar baş dönmesine neden olabilir. Çoğu zaman geçici ve zararsızdır; ancak sık tekrarlaması veya günlük yaşamı etkilemesi durumunda değerlendirilmesi gerekir.
Baş Dönmesi Nedir?
Baş dönmesi, denge sisteminin bozulması sonucu ortaya çıkan vertigo veya sersemlik hissi ile tanımlanır. Bu durum iki ana şekilde görülür.
Vertigo, kendinizin ya da çevrenizin dönüyormuş gibi hissedilmesidir. Çoğu kişi bunu “her şey dönüyor” şeklinde tarif eder. Sersemlik ise başın hafif, boş ya da dengesiz hissedilmesi durumudur ve bazen bayılacakmış gibi olma hissiyle birlikte görülür. Bu iki durum farklı nedenlere bağlı olabilir ve ayırımı klinik değerlendirme ile yapılır.
Baş Dönmesi Neden Olur?
Baş dönmesi, iç kulak hastalıkları, tansiyon değişiklikleri, kalp ritim bozuklukları, kan şekeri düşüklüğü, susuz kalma, stres ve nadiren beyin veya damar hastalıkları gibi çok farklı nedenlere bağlı gelişebilir.
En sık neden iç kulakla ilişkilidir. İç kulakta bulunan ve dengeyi sağlayan küçük kristallerin yerinden oynaması ani baş dönmesine yol açabilir. Buna iyi huylu pozisyonel vertigo (BPPV) denir ve özellikle baş pozisyonu değiştirildiğinde ortaya çıkar.
Tansiyondaki ani düşmeler de baş dönmesine sık neden olur. Özellikle hızlı ayağa kalkıldığında beyne giden kan akımı geçici olarak azalır ve sersemlik hissi oluşur. Düşük kan şekeri, susuz kalma ve bazı ilaçlar da benzer etki yapabilir.
Bazı kişilerde kalp ritim bozuklukları, kalbin çok yavaş veya çok hızlı çalışması nedeniyle beyne giden kan akışını azaltarak baş dönmesine yol açabilir. Migren atakları, iç kulak iltihapları, boyun kaynaklı sorunlar ve yoğun stres de tetikleyici faktörler arasındadır. Nadiren inme veya ciddi damar hastalıkları da baş dönmesinin nedeni olabilir.
Baş Dönmesi Belirtileri Nelerdir?
Baş dönmesine çevrenin dönmesi hissi, dengesizlik, bulantı, bayılacakmış gibi olma, kulak çınlaması ve göz kararması gibi belirtiler eşlik edebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Çevrenin döndüğü hissi
- Dengesizlik ve yalpalama
- Bayılacakmış gibi hissetme
- Bulantı veya kusma
- Kulak çınlaması
- Göz kararması
- Terleme
- Başın hafif veya boş hissedilmesi
Bu belirtiler birkaç saniye sürebileceği gibi saatlerce de devam edebilir. Bazı kişilerde baş hareketleriyle tetiklenirken, bazen de istirahat halinde aniden ortaya çıkabilir.
Baş Dönmesi Nasıl Geçer?
Baş dönmesi genellikle güvenli bir pozisyona geçmek, ani hareketlerden kaçınmak, yeterli sıvı almak, kan şekerini dengelemek, sakinleşmek ve gerekli durumlarda özel baş egzersizleri uygulamak ile hafifletilebilir.
- Baş dönmesi hissettiğinizde öncelikle güvenli bir yere oturmanız veya uzanmanız önemlidir. Düşme riskine karşı ayakta kalmamaya çalışmalısınız. Gözlerinizi kapatmak veya sabit bir noktaya odaklanmak dönme hissini azaltabilir.
- Susuz kalmadığınızdan emin olun ve gerekirse su için. Kan şekerinizin düşmüş olabileceğini düşünüyorsanız hafif bir atıştırmalık tüketebilirsiniz. Derin nefes almak ve sakinleşmek önemlidir; çünkü kaygı ve panik belirtileri artırabilir.
- Ani hareketlerden kaçının. Özellikle yataktan kalkarken veya pozisyon değiştirirken yavaş hareket edin. Başınızı hızlı şekilde çevirmemeye özen gösterin.
- Pozisyonel vertigo durumunda Epley manevrası gibi özel baş egzersizleri etkili olabilir. Bu egzersizlerin nasıl yapılacağını doktorunuzdan öğrenmeniz önerilir.
Baş Dönmesine Ne İyi Gelir?
Baş dönmesine iyi gelen yöntemler arasında bol su içmek, düzenli beslenmek, yeterli uyku almak, stresi azaltmak, hafif egzersiz yapmak ve kafein ile alkolü sınırlamak yer alır.
- Bol su içmek, vücudun sıvı dengesini koruyarak baş dönmesini önlemeye yardımcı olur.
- Düzenli ve dengeli beslenme, kan şekerinin düşmesini engeller.
- Kafein ve alkol bazı kişilerde baş dönmesini artırabileceği için sınırlandırılmalıdır.
- Yeterli uyku önemlidir; yorgunluk denge sistemini olumsuz etkileyebilir.
- Stresi azaltan aktiviteler (yürüyüş, yoga, meditasyon gibi) baş dönmesi şikayetlerinin azalmasına katkı sağlar.
- Düzenli hafif egzersizler dengeyi güçlendirebilir. Ancak baş dönmesi sırasında ağır egzersizlerden kaçınmak gerekir.
- Tuz tüketiminin azaltılması, özellikle bazı iç kulak hastalıklarında faydalı olabilir.
- Zencefil çayı bulantıyı azaltabilir. Bitkisel takviyelerden fayda gören kişiler olsa da, bu ürünleri kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışmalısınız.
Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?
Baş dönmesi sık tekrarlıyorsa, giderek şiddetleniyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa mutlaka bir doktora başvurmanız gerekir. Aşağıdaki durumlarda ise acil tıbbi yardım alınmalıdır:
- Baş dönmesiyle birlikte şiddetli baş ağrısı
- Görmede ani bozulma veya çift görme
- Konuşma güçlüğü
- Yüzde, kolda veya bacakta güçsüzlük ya da uyuşma
- Yüksek ateş
- Boyunda sertlik
- Göğüs ağrısı veya kalp çarpıntısı
- Sürekli kusma
- Düşme veya bilinç kaybı
Bu belirtiler inme, kalp hastalığı veya ciddi bir nörolojik sorunun işareti olabilir. Bu durumda vakit kaybetmeden 112’yi arayın.
Sık Sorulan Sorular
Baş dönmesi ciddi bir hastalık belirtisi midir?
Çoğu zaman ciddi değildir ve iç kulak sorunları veya tansiyon değişiklikleri gibi nedenlerden kaynaklanır. Ancak eşlik eden başka belirtiler varsa değerlendirilmesi gerekir.
Baş dönmesi kaç gün sürer?
Süre altta yatan nedene bağlıdır. Bazı baş dönmeleri saniyeler içinde geçerken, bazıları günlerce sürebilir.
Baş dönmesi için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme aile hekimi veya dahiliye uzmanı tarafından yapılabilir. Gerekirse kulak burun boğaz, nöroloji veya kardiyoloji uzmanına yönlendirme yapılır.
Baş dönmesi stresle ilgili olabilir mi?
Evet. Stres ve anksiyete baş dönmesine yol açabilir. Stresin kontrol altına alınması belirtileri hafifletebilir.
Evde yapılabilecek egzersizler var mı?
Bazı baş dönmesi türlerinde özel egzersizler faydalı olabilir. Ancak bu egzersizleri yapmadan önce mutlaka doktorunuza danışmanız önerilir.
Referans: Dizziness
