Derin Ven Trombozu (DVT) Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Derin ven trombozu, bacaklardaki derin toplardamarlarda kan pıhtısı oluşması durumudur. DVT olarak da bilinen bu durum, genellikle bacakta şişlik, ağrı ve kızarıklığa neden olur. Kan pıhtısı koparak akciğerlere giderse pulmoner emboli (akciğer embolisi) gibi hayati tehlike oluşturan komplikasyonlara yol açabilir.

Derin ven trombozu çoğunlukla baldır veya uyluktaki derin damarlarda gelişir. Bazı kişilerde belirgin belirti vermezken, çoğu hastada bacakta şişlik, ağrı ve hassasiyet görülür. Erken tanı ve tedavi hem komplikasyonları önler hem de pıhtının büyümesini engeller.

Derin Ven Trombozu Nedir?

Vücudumuzda kanı kalbe geri taşıyan toplardamarlar (venler) bulunur. Derin ven trombozu, kasların derinlerinde yer alan ana toplardamarların içinde kanın katılaşarak bir trombüs (pıhtı) oluşturmasıdır. Çoğunlukla bacak ve baldır bölgesinde görülse de nadiren kollarda da oluşabilir. DVT, hem damar sağlığını bozan hem de hayati organları tehdit edebilen ciddi bir dolaşım sorunudur.

Derin Ven Trombozu Nasıl Gelişir?

DVT gelişimi kan akışının yavaşlaması, damar duvarında hasar ve kanın aşırı pıhtılaşma eğilimi olmak üzere üç ana mekanizmaya bağlıdır. Bu duruma Virchow triadı adı verilir. Bacaklarda kan akışı yavaşladığında veya durgun kaldığında pıhtılaşma riski artar. Damar duvarı zedelendiğinde vücut onarım mekanizması olarak pıhtı oluşturur. Kanın normalden daha kolay pıhtılaşması da DVT riskini artırır.

• Kan akışının yavaşlaması. Uzun süre hareketsiz kalmak, yatak istirahati, uzun yolculuklar veya felç durumunda bacaklarda kan birikir. Durgun kan pıhtılaşmaya yatkındır.
• Damar duvarında hasar. Ameliyat, travma, kırık, kateter takılması veya enfeksiyonlar damar iç yüzeyini zedeler. Hasarlı bölgede pıhtı oluşumu başlar.
• Kanın pıhtılaşma eğiliminin artması. Genetik hastalıklar, kanser, gebelik, hormon ilaçları veya bazı hastalıklar kanın daha kolay pıhtılaşmasına neden olur.

Bu üç faktörden biri veya birkaçı bir araya geldiğinde derin ven trombozü gelişebilir. Pıhtı küçük başlayabilir ancak tedavi edilmezse büyüyerek damarı tamamen tıkayabilir veya koparak pulmoner emboliye yol açabilir.

Derin Ven Trombozu Nedenleri Nelerdir?

DVT nedenleri uzun süre hareketsizlik, ameliyat, travma, kanser, gebelik, doğum kontrol hapları, yaş, obezite, sigara, kalp hastalıkları ve genetik pıhtılaşma bozukluklarıdır. En yaygın tetikleyici faktör uzun süre hareketsiz kalmaktır. Ameliyat sonrası dönem, uzun uçuşlar ve yatak istirahati özellikle risklidir. COVID-19 enfeksiyonu da derin ven trombozu riskini önemli ölçüde artırır.

Uzun Süre Hareketsizlik

Uzun uçuşlar (4 saatten uzun), uzun araba yolculukları, masa başında uzun süre oturmak veya yatak istirahati bacaklarda kan birikimi ve DVT riskini artırır.

Ameliyat ve Travma

Özellikle ortopedik ameliyatlar (kalça, diz protezi), karın ve pelvik ameliyatlar, ciddi kırıklar ve yaralanmalar hem damar hasarına hem de hareketsizliğe neden olarak derin ven trombozu riskini yükseltir.

Kanser

Pankreas, akciğer, kolon, mide ve beyin kanserleri kanın pıhtılaşma eğilimini artırır. Kemoterapi tedavisi de DVT riskini yükseltir.

Gebelik ve Doğum Sonrası Dönem

Gebelikte artan kan hacmi, hormon değişiklikleri ve büyüyen rahmin bacak damarlarına baskısı pıhtılaşmayı kolaylaştırır. Derin ven trombozu riski özellikle doğumdan sonraki ilk 6 hafta içinde yüksektir.

Hormon İlaçları

Doğum kontrol hapları, hormon replasman tedavisi ve bazı kanser tedavileri kanın pıhtılaşma eğilimini artırır. Özellikle sigara içenler ve 35 yaş üstü kadınlarda DVT riski daha yüksektir.

Obezite

Fazla kilolu olmak bacak damarlarına artan basınç uygular, hareketi kısıtlar ve enflamasyon yaratarak derin ven trombozu riskini yükseltir.

Sigara

Sigara damar duvarlarına zarar verir, kanın yapışkanlığını artırır ve pıhtılaşmayı kolaylaştırarak DVT riskini önemli ölçüde yükseltir.

Yaş

60 yaş üzerinde olmak derin ven trombozu riskini artırır. Yaşla birlikte damar esnekliği azalır, hareket kısıtlılığı artar ve pıhtılaşma faktörleri değişir.

Kalp Hastalıkları

Kalp yetmezliği, kalp krizi geçmişi ve atriyal fibrilasyon kan akışını bozarak DVT oluşumunu tetikler.

Kalıtsal Pıhtılaşma Bozuklukları

Faktör V Leiden mutasyonu, protrombin gen mutasyonu, protein C veya S eksikliği gibi genetik hastalıklar kanın normalden daha kolay pıhtılaşmasına neden olarak derin ven trombozu riskini yükseltir.

Önceki DVT veya Pulmoner Emboli Geçmişi

Daha önce derin ven trombozu veya pulmoner emboli geçirmiş kişilerde tekrar pıhtı oluşma riski 2-3 kat daha yüksektir.

COVID-19

COVID-19 enfeksiyonu kan pıhtılaşmasını artırır, damar duvarlarına zarar verir ve DVT riskini önemli ölçüde yükseltir.

Derin Ven Trombozu Belirtileri Nelerdir?

DVT belirtileri bacakta şişlik, ağrı, hassasiyet, kızarıklık, ısı artışı ve ciltte gerginlik hissidir. Belirtiler genellikle tek bacakta ortaya çıkar ve yavaş veya ani gelişebilir. Bazı hastalarda DVT hiç belirti vermez ve sadece pulmoner emboli geliştiğinde fark edilir. Bacakta şişlik ve ağrı varsa mutlaka doktora başvurulmalıdır.

Derin ven trombozu belirtileri:

• Bacakta şişlik. Genellikle ayak bileği veya baldırda belirgindir, bazen tüm bacak şişebilir
• Ağrı ve hassasiyet. Baldırda veya uyluğa kramp benzeri ağrı, yürürken şiddetlenir
• Ciltte kızarıklık veya renk değişikliği. Etkilenen bölge kırmızı, pembe veya morumsu görünebilir
• Ciltte ısı artışı. Pıhtının olduğu bölge dokunduğunuzda daha sıcak hissedilir
• Damarların belirginleşmesi. Cilt altındaki toplardamarlar daha görünür hale gelebilir
• Bacakta ağırlık ve yorgunluk hissi. Ayakta durmak veya yürümek zorlaşır
• Ciltte gerginlik. Şişlik nedeniyle cilt gergin ve parlak görünür

Derin Ven Trombozu Tanısı Nasıl Konur?

DVT tanısı fizik muayene, kan testleri, doppler ultrasonografi, venografi ve bazı durumlarda BT veya MR ile konulur. En yaygın kullanılan tanı yöntemi doppler ultrasonografidir ve damarı tıkayan pıhtıyı gösterir. D-dimer kan testi pıhtılaşma belirtecini ölçer ve yüksek değer derin ven trombozu şüphesini destekler.

Derin Ven Trombozu Nelere Yol Açar?

DVT komplikasyonları pulmoner emboli, posttrombotik sendrom, tekrarlayan pıhtılar, kronik bacak şişliği, cilt yarası ve bacak ülserleridir. En ciddi komplikasyon pıhtının koparak akciğerlere gitmesiyle oluşan pulmoner embolidir ve hayati tehlike oluşturur. Tedavi edilmeyen derin ven trombozu bacak damarlarında kalıcı hasara, kronik şişlik ve ağrıya neden olabilir.

Derin ven trombozu riskleri:

• Pulmoner emboli. DVT’nin en ciddi komplikasyonudur. Pıhtı koparak akciğer damarlarını tıkadığında ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve ölüm riski ortaya çıkar.
• Posttrombotik sendrom. DVT geçiren hastaların yarısında gelişir. Damar kapakları hasar görür ve bacakta kronik şişlik, ağrı, ağırlık hissi, ciltte renk değişikliği oluşur.
• Bacak ülserleri. Posttrombotik sendrom nedeniyle bacak alt kısımlarında iyileşmeyen yaralar gelişebilir. Bu yaralar enfeksiyon riski taşır ve tedavisi zordur.
• Tekrarlayan DVT. Bir kez derin ven trombozu geçirmiş kişilerde tekrar pıhtı oluşma riski yüksektir. Her yeni DVT komplikasyon riskini artırır.
• Kronik venöz yetmezlik. Damar kapakları hasar gördüğünde kan bacaklarda birikir. Bu durum şişlik, ağrı ve cilt problemlerine yol açar.
• Flegmazia serulea dolens. Çok nadir görülen ancak hayati tehlike oluşturan bir durumdur. Büyük pıhtı nedeniyle bacakta tüm kan akışı durur, bacak morarmaya başlar ve doku ölümü gelişebilir.
• Yaşam kalitesinde düşme. Kronik ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı günlük aktiviteleri ve iş hayatını olumsuz etkiler.

Derin Ven Trombozu Tedavisi Nasıl Yapılır?

DVT tedavisi kan sulandırıcı ilaçlar, pıhtı çözücü ilaçlar, vena kava filtresi, kompresyon çorapları ve bazı durumlarda ameliyattan oluşur. Tedavinin temel amacı pıhtının büyümesini önlemek, yeni derin ven trombozu oluşumunu engellemek, pulmoner emboli riskini azaltmak ve posttrombotik sendromdan korumaktır. Çoğu hastada kan sulandırıcı ilaçlar yeterli olur.

Kan Sulandırıcı İlaçlar (Antikoagülanlar)

DVT tedavisinin temel taşıdır. Bu ilaçlar pıhtının büyümesini ve yeni derin ven trombozu oluşumunu engeller. Vücudun kendi sistemleri zamanla mevcut pıhtıyı eriterek çözer.

İlk aşamada düşük moleküler ağırlıklı heparin (enoksaparin, dalteparin) cilt altı enjeksiyonla verilir veya fondaparinuks kullanılır. Sonrasında warfarin veya yeni nesil antikoagülanlar (rivaroksaban, apiksaban, dabigatran, edoksaban) ağızdan kullanılır. DVT tedavisi genellikle en az 3-6 ay sürer, tekrarlayan pıhtılarda ömür boyu devam edebilir.

Pıhtı Çözücü İlaçlar (Trombolitikler)

Çok büyük ve hayatı tehdit eden DVT vakalarında kullanılır. Bu ilaçlar (alteplaz, tenekteplaz) pıhtıyı hızla eritir ancak ciddi kanama riski taşır. Sadece geniş pıhtı nedeniyle bacakta dolaşım tamamen durduğunda veya organ tehlikesi varsa tercih edilir.

Vena Kava Filtresi

Kan sulandırıcı kullanamayan veya bu ilaçlara rağmen pulmoner emboli geçiren hastalara uygulanır. Ana karın damarına yerleştirilen bu filtre bacaklardan kopan pıhtıları yakalar ve akciğerlere ulaşmasını engeller.

Kompresyon Çorapları

Dizin altına kadar uzanan özel elastik çoraplardır. Bacağa dışarıdan basınç uygulayarak kan akışını hızlandırır, şişliği azaltır ve posttrombotik sendrom riskini düşürür. DVT tedavisi sırasında ve sonrasında düzenli kullanılmalıdır.

Kateter Yoluyla Pıhtı Çıkarma

Bazı özel merkezlerde, kateter ile damara ulaşılarak pıhtı mekanik olarak kırılır veya aspirasyon ile çekilir. Genç hastalarda ve geniş üst bacak pıhtılarında tercih edilebilir.

Ameliyat (Trombektomi)

Çok nadir durumlarda, ilaç tedavisine yanıt vermeyen ve dolaşımı ciddi tehdit altında olan hastalarda ameliyatla pıhtı çıkarılır.

Hareket ve Egzersiz

Tedavi başladıktan sonra erken mobilizasyon önerilir. Yatak istirahatine gerek yoktur. Yürümek kan dolaşımını iyileştirir ve iyileşmeyi hızlandırır.

Derin Ven Trombozundan Korunma Yolları Nelerdir?

DVT’den korunma yöntemleri düzenli hareket, bol su içmek, kompresyon çorapları, bacakları yukarıda tutmak, sigarayı bırakmak, sağlıklı kilo, ameliyat öncesi önlemler, doğum kontrol hapı kullanımında dikkatli olmak ve riskli durumlarda koruyucu ilaç kullanmaktır. Bu önlemler kan pıhtılaşmasını azaltarak derin ven trombozu riskini düşürür.

Düzenli hareket edin. Uzun süre oturarak çalışıyorsanız saatte bir kalkıp yürüyün. Masada otururken ayak bileklerinizi döndürün, ayak parmak uçlarınıza basıp kaldırın.

Uzun yolculuklarda önlem alın. Uçakta veya arabada 2-3 saatte bir ayağa kalkın, koridorda yürüyün. Oturduğunuz yerde bacak egzersizleri yapın. Bol su için, alkol ve uyku ilacından kaçının.

Kompresyon çorapları kullanın. Ameliyat sonrası, uzun yolculuklarda veya DVT riski yüksekse dizaltı kompresyon çorapları giyin. Bu çoraplar bacaklarda kan birikimini önler.

Bol su için. Dehidrasyon kanı koyulaştırır ve derin ven trombozu riskini artırır. Günde en az 8-10 bardak su içmeye özen gösterin.

Sigarayı bırakın. Sigara damar duvarlarına zarar verir, kanın yapışkanlığını artırır ve DVT riskini önemli ölçüde yükseltir.

Sağlıklı kiloda kalın. Fazla kilolardan kurtulmak derin ven trombozu riskini önemli ölçüde azaltır. Düzenli egzersiz ve dengeli beslenme önemlidir.

Ameliyat öncesi önlem alın. Yüksek riskli ameliyatlardan önce doktorunuz kan sulandırıcı, kompresyon çorapları veya pnömatik kompresyon cihazları önerebilir.

Bacaklarınızı yukarıda tutun. Uzun süre otururken veya yatarken ayaklarınızın altına yastık koyun. Bu kan akışını kolaylaştırır.

Doğum kontrol hapı kullanımında dikkatli olun. 35 yaş üstündeyseniz, sigara içiyorsanız veya DVT risk faktörleriniz varsa doktorunuzla alternatif yöntemleri konuşun.

Riskli durumlarda ilaç kullanın. Ameliyat sonrası, gebelikte, uzun yatak istirahatinde veya diğer riskli dönemlerde doktorunuzun önerdiği koruyucu kan sulandırıcıları düzenli kullanarak DVT riskini azaltın.

Düzenli egzersiz yapın. Haftada en az 150 dakika orta tempolu egzersiz (yürüyüş, yüzme, bisiklet) kan dolaşımını iyileştirir ve derin ven trombozu riskini düşürür.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Bacağınızda tek taraflı, ani gelişen bir şişlik, ağrı veya kızarıklık fark ettiğinizde vakit kaybetmeden doktora başvurmalısınız. Eğer bu belirtilere nefes darlığı ve göğüs ağrısı da eşlik ediyorsa hemen en yakın acil servise gidilmelidir. Erken teşhis, pıhtının hayati organlara ulaşmasını engellemenin tek yoludur.

Sonuç

Derin ven trombozu (DVT) erken tanı ve uygun tedavi ile başarıyla tedavi edilebilen ciddi bir durumdur. Bacakta şişlik, ağrı, kızarıklık veya ısı artışı gibi belirtiler yaşıyorsanız vakit kaybetmeden doktora başvurmanız gerekir. Tedavi edilmeyen DVT pulmoner emboli gibi hayati tehlike oluşturan komplikasyonlara yol açabilir.

Risk faktörleriniz varsa düzenli doktor kontrolü yaptırın ve koruyucu önlemleri ihmal etmeyin. Özellikle ameliyat sonrası, uzun yolculuklarda, gebelikte veya hareketsiz kalmanız gereken dönemlerde derin ven trombozuna karşı ekstra dikkatli olun.

Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, hızlı kalp atışı veya bayılma gibi pulmoner emboli belirtileri görürseniz derhal 112’yi arayın. Bu belirtiler DVT’den kopan pıhtının akciğerlere gittiğini gösterir ve acil müdahale gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

DVT sadece bacaklarda mı olur?

DVT çoğunlukla bacak damarlarında gelişir ancak kolda, pelvis bölgesinde veya nadiren diğer derin damarlarda da oluşabilir. Kol DVT’si genellikle kateter kullanımı sonrası görülür.

Derin ven trombozu tehlikeli midir?

Evet, ciddi bir sağlık sorunudur. Pıhtı akciğerlere giderse hayatı tehdit edebilir. Ancak erken tanı ve tedavi ile komplikasyonlar önlenebilir.

Hangi doktora gitmek gerekir?

Kalp ve Damar Cerrahisi uzmanına başvurun.

Tedavi ne kadar sürer?

Genellikle 3-6 ay kan sulandırıcı ilaç kullanılır. Bazı hastalarda daha uzun süre gerekebilir.

Pıhtı tekrar oluşur mu?

Bir kez geçirenlerde tekrar riski yüksektir. Önleyici tedbirlere dikkat etmek ve doktor önerilerini takip etmek önemlidir.

Hamilelikte risk artar mı?

Evet, hamilelik pıhtı riskini artırır. Doğum sonrası dönemde risk daha da yükselir. Belirtilere dikkat edilmeli ve düzenli kontroller yapılmalıdır.

Yolculuklarda ne yapmalıyım?

Uzun yolculuklarda sık ara verin, ayağa kalkın, ayak egzersizleri yapın. Bol su için ve rahat giysiler tercih edin. Yüksek riskiniz varsa doktorunuza danışın.

Referans: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507708/