Akciğer sönmesi (pnömotoraks), akciğer ile göğüs duvarı arasına hava kaçması sonucu akciğerin kısmen veya tamamen sönmesidir. Bu durum nefes almayı zorlaştırabilir.
Pnömotoraks travma, akciğer hastalıkları veya bazen kendiliğinden gelişebilir. Özellikle sigara içenlerde ve uzun boylu genç erkeklerde daha sık görülebilir.
Belirtiler genellikle ani başlar. Göğüs ağrısı, nefes darlığı, batma hissi ve hızlı nefes alma sık görülür. Şiddetli durumlarda acil müdahale gerekebilir.
Tedavi sönmenin derecesine bağlıdır. Küçük pnömotorakslar kendiliğinden düzelebilir, bazı durumlarda ise hava boşaltılması veya cerrahi işlem gerekebilir.
Akciğer sönmesi belirtileri nelerdir?
Akciğer sönmesi genellikle ani başlar.
Akciğer sönmesi belirtileri:
- Ani ve keskin göğüs ağrısı
- Nefes darlığı
- Hızlı nefes alma
- Göğüste sıkışma hissi
- Yorgunluk
- Hızlı kalp atışı
- Dudaklarda ve ciltte mavimsi renk (ciddi durumlarda)
- Öksürük
Belirtilerin şiddeti akciğerinizin ne kadar söndüğüne bağlıdır. Küçük akciğer sönmelerinde hafif belirtiler olabilirken, büyük sönmelerde belirtiler çok daha şiddetli olabilir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız
Ani göğüs ağrısı ve nefes darlığı yaşıyorsanız hemen sağlık kuruluşuna başvurun. Akciğer sönmesi acil müdahale gerektirebilir.
Aşağıdaki durumlarda 112’yi arayarak acil yardım almalısınız:
- Ani ve şiddetli göğüs ağrısı başladıysa
- Nefes almakta çok zorlanıyorsanız
- Dudaklarınız veya cildiniz morarmaya başladıysa
- Bilinciniz bulanıklaşıyorsa
- Göğüs ağrınız giderek artıyorsa
Kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin, ambulans çağırın.
Akciğer sönmesi neden olur?
Akciğer sönmesi farklı nedenlerle gelişebilir:
- Kendiliğinden (spontan) gelişen: Belirgin bir neden olmadan ortaya çıkar. Genellikle genç, uzun boylu ve zayıf erkeklerde daha sık görülür. Sigara içenler daha fazla risk altındadır.
- Travmaya bağlı: Göğüs bölgesine künt veya delici yaralanma sonucu gelişir. Trafik kazaları, düşmeler, bıçak veya ateşli silah yaralanmaları neden olabilir.
- Tıbbi işlemlere bağlı: Bazı tıbbi işlemler sırasında oluşabilir. Akciğer biyopsisi, göğse damar yolu açılması veya solunum cihazı kullanımı sırasında gelişebilir.
- Akciğer hastalıklarına bağlı: KOAH, astım, akciğerde kist hastalığı, tüberküloz, akciğer kanseri gibi hastalıklar akciğer sönmesi riskini artırır.
Akciğer sönmesi kimlerde görülür?
Bazı durumlar akciğer sönmesi riskini artırır:
- Erkek olmak
- 20-40 yaş arası olmak
- Uzun boylu ve zayıf olmak
- Sigara içmek (risk önemli ölçüde artar)
- Daha önce akciğer sönmesi geçirmiş olmak
- Kronik akciğer hastalıkları
- Ailede akciğer sönmesi öyküsü
- Dalış veya uçuş gibi basınç değişimlerine maruz kalmak
Akciğer sönmesi nasıl anlaşılır?
Doktorunuz önce belirtilerinizi sorar ve göğsünüzü dinler. Akciğer sönmesi olduğunda akciğer sesleriniz azalmış veya kaybolmuş olabilir.
Tanıyı kesinleştirmek için:
- Akciğer grafisi çekilir (bu en temel tanı yöntemidir)
- Bilgisayarlı tomografi (BT) daha detaylı görüntü sağlar
- Kan gazı testi kan oksijen düzeyinizi gösterir
- Ultrason bazı durumlarda kullanılabilir
Görüntüleme testleri akciğer sönmesinin varlığını, büyüklüğünü ve yerini gösterir.
Akciğer sönmesi nasıl tedavi edilir?
Tedavi, akciğer sönmesinin büyüklüğüne, nedenine ve belirtilerinizin şiddetine göre belirlenir.
Küçük akciğer sönmesinde:
Akciğer sönmesi küçükse ve belirtileriniz hafifse bazen sadece gözlem yeterli olabilir. Bu durumda hastanede veya evde takip edilirsiniz. Kaçan hava vücudunuz tarafından emilir ve akciğeriniz birkaç hafta içinde kendiliğinden açılır. Bu süreçte düzenli röntgen çekimleriyle takip edilirsiniz.
Büyük akciğer sönmesinde:
Akciğer sönmesi büyükse veya belirtileriniz ciddi ise aktif tedavi gerekir:
- İğne ile hava çekme: Göğsünüze ince bir iğne yerleştirilerek hava çekilir. Küçük ve basit akciğer sönmelerinde tercih edilir.
- Göğüs tüpü: Kaburga aralığından göğsünüze bir tüp yerleştirilir. Bu tüp kaçan havayı dışarı atar ve akciğerinizin yeniden açılmasını sağlar. Genellikle birkaç gün yerinde kalır.
- Kimyasal plöredez: Tekrarlayan akciğer sönmelerinde akciğer ile göğüs duvarı arasına özel ilaçlar verilerek yapışma sağlanır. Bu şekilde tekrar oluşması önlenir.
- Cerrahi tedavi: Tekrarlayan veya karmaşık akciğer sönmelerinde ameliyat gerekebilir. Açık cerrahi veya kapalı (torakoskopik) yöntemlerle yapılabilir.
Akciğer sönmesi sonrası iyileşme süreci nasıldır?
İyileşme süreci akciğer sönmesinin büyüklüğüne ve tedavi yöntemine bağlıdır.
Küçük akciğer sönmelerinde birkaç hafta içinde tamamen iyileşebilirsiniz. Göğüs tüpü takılmışsa 2-5 gün hastanede kalmanız gerekebilir.
İyileşme sürecinde:
- Ağır kaldırmaktan kaçının
- Yoğun fiziksel aktivite yapmayın
- Uçak yolculuğundan kaçının (en az 2 hafta)
- Dalış yapmayın
- Sigarayı mutlaka bırakın
- Doktor kontrollerinize düzenli gidin
Tam iyileşme genellikle 4-6 hafta sürer.
Akciğer sönmesi tekrarlar mı?
Akciğer sönmesi geçirdiyseniz tekrarlama riski vardır. İlk akciğer sönmesinden sonra tekrarlama riski %30-50 civarındadır.
Tekrarlama riskini artıran faktörler:
- Sigara içmeye devam etmek
- Altta yatan akciğer hastalığı
- Uzun boylu ve zayıf olmak
- Tedaviye uyumsuzluk
Tekrarlamayı önlemek için sigarayı bırakmanız ve doktor önerilerine uymanız çok önemlidir. Tekrarlayan akciğer sönmelerinde cerrahi tedavi önerilebilir.
Akciğer sönmesi önlenebilir mi?
Akciğer sönmesi riskini azaltmak için:
- Sigarayı bırakın veya hiç başlamayın (en önemli önlem budur)
- Akciğer hastalıklarınızı düzenli tedavi ettirin
- Göğüs yaralanmalarına karşı dikkatli olun
- Dalış yapıyorsanız güvenlik kurallarına uyun
- Ani basınç değişimlerinden kaçının
Daha önce akciğer sönmesi geçirdiyseniz doktorunuzun önerilerine mutlaka uyun ve düzenli kontrollere gidin.
Referans: Pneumothorax
