Pnömotoraks, akciğerleriniz ile göğüs kafesi duvarı arasındaki boşluğa hava dolması durumudur. Bu hava birikmesi, akciğerin üzerine baskı yaparak onun sönmesine veya büzüşmesine neden olur. Halk arasında akciğer sönmesi olarak bilinen bu tablo, akciğerin bir kısmını veya tamamını etkileyebilir.
Akciğerlerinizin dış yüzeyi ile göğüs duvarınızın iç yüzü arasında ince bir boşluk bulunur. Normalde bu boşlukta hava yoktur. Eğer göğüs duvarında bir yaralanma olursa veya akciğer dokusundaki küçük bir hava keseciği patlarsa, bu boşluğa hava sızmaya başlar. Sızan hava dışarı çıkamadığında birikerek akciğeri dışarıdan sıkıştırır. Bu durum, nefes aldığınızda akciğerinizin tam olarak şişmesini engeller.
Bu tablo aniden gelişebilir ve hızlı müdahale gerektiren tıbbi bir durumdur. Tedavi, akciğer etrafındaki havanın tahliye edilmesini ve akciğerin tekrar eski haline dönerek şişmesini sağlamayı hedefler.
Akciğer Sönmesi Nedir?
Akciğer sönmesi (pnömotoraks), akciğer ile göğüs duvarı arasındaki boşluğa hava girmesi sonucu akciğerin kısmen ya da tamamen büzüşmesi durumudur. Bu durum akciğerin genişlemesini engelleyerek ani nefes darlığı, göğüs ağrısı ve bazı hastalarda hayati risk oluşturabilir.
Akciğer Sönmesi Neden Olur?
Pnömotoraks farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir:
Kendiliğinden Gelişen (Spontan): Belirgin bir dış neden olmadan ortaya çıkar. Genellikle akciğerin tepe kısımlarındaki “bleb” denilen küçük hava kabarcıklarının patlamasıyla oluşur. Uzun boylu ve zayıf genç erkeklerde daha sık görülür.
Akciğer Hastalıklarına Bağlı: KOAH (kronik tıkanıklık yapan akciğer hastalığı), astım veya akciğer enfeksiyonları gibi mevcut rahatsızlıklar nedeniyle hasar görmüş akciğer dokusu daha kolay sönebilir.
Yaralanmalar: Trafik kazaları, düşmeler veya göğüs bölgesine gelen sert darbeler göğüs duvarına zarar vererek havanın içeri sızmasına yol açabilir.
Tıbbi İşlemler: Nadiren de olsa göğüs bölgesine yapılan biyopsi veya kateter yerleştirilmesi gibi işlemler sırasında hava sızıntısı meydana gelebilir.
Akciğer Sönmesi Belirtiler Nelerdir?
Akciğer sönmesi genellikle çok hızlı ve uyarı vermeden başlar. En yaygın belirti, aniden ortaya çıkan ve bıçak saplanır gibi hissedilen şiddetli göğüs ağrısıdır. Bu ağrı genellikle tek taraflıdır ve nefes aldıkça kötüleşebilir. Ağrıya eşlik eden belirgin bir nefes darlığı hissedilir. Vücudunuz yeterli oksijen alamadığı için kalp atışlarınız hızlanabilir ve cildinizde, dudaklarınızda morarma görülebilir. Hafif vakalarda sadece hafif bir göğüs rahatsızlığı hissedilirken, ağır durumlarda kişi nefes almakta çok zorlanabilir.
Akciğer Sönmesi Nasıl Teşhis Edilir?
Akciğer sönmesi şüphesi olduğunda en hızlı sonuç veren yöntem akciğer grafisidir (röntgen). Röntgende akciğerin sönen kısmı ve biriken hava net bir şekilde görülür. Eğer sızıntı çok küçükse veya daha detaylı inceleme gerekiyorsa bilgisayarlı tomografi (BT) çekilebilir. BT sayesinde akciğer dokusundaki hava kabarcıkları ve sönmenin miktarı çok daha ayrıntılı tespit edilir. Ayrıca doktorunuz, stetoskop ile sırtınızı dinlediğinde sönen tarafta nefes seslerinin azaldığını veya tamamen kaybolduğunu fark edebilir.
Akciğer Sönmesi Tedavisi nasıl Yapılır?
Tedavinin ana amacı akciğer üzerindeki baskıyı kaldırmaktır:
Gözlem ve Dinlenme: Eğer sönme çok küçük bir alanı kapsıyorsa ve şikayetleriniz azsa, sadece dinlenerek ve oksijen desteği alarak takip edilebilirsiniz. Vücut bu küçük havayı zamanla kendiliğinden emebilir.
İğne ile Hava Boşaltılması (Aspirasyon): Göğüs duvarından ince bir iğne ile girilerek biriken hava bir şırınga yardımıyla dışarı çekilebilir.
Göğüs Tüpü Takılması: Sönme miktarı fazlaysa, kaburgalar arasından küçük bir kesi ile göğüs boşluğuna ince, bükülebilir bir tüp yerleştirilir. Bu tüp, biriken havayı sürekli olarak dışarı tahliye eder ve akciğerin tekrar şişmesini sağlar.
Cerrahi Müdahale: Eğer akciğer sönmesi tekrarlıyorsa veya sızıntı kapanmıyorsa ameliyat gerekebilir. VATS (kapalı ameliyat) yöntemiyle hava sızdıran kabarcıklar dikilir veya akciğer zarlarının birbirine yapışması sağlanarak tekrar sönme riski ortadan kaldırılır.
İyileşme Süreci ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Tedavi sonrası akciğerin tamamen iyileşmesi birkaç hafta sürebilir. İyileşme döneminde akciğerlerinizi zorlayacak ağır fiziksel aktivitelerden ve ağır yük kaldırmaktan kaçınmalısınız. Sigara kullanımı akciğer dokusuna zarar vererek tekrar sönme riskini artırdığı için kesinlikle bırakılmalıdır. Uçak yolculuğu yapmak veya tüplü dalış (scuba diving) yapmak gibi basınç değişikliklerine neden olan aktiviteler için mutlaka doktor onayını beklemelisiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Akciğer sönmesi tekrarlar mı?
Bir kez akciğer sönmesi yaşayan kişilerde, özellikle sigara kullanımı devam ediyorsa veya altta yatan bir akciğer hastalığı varsa tekrar etme riski bulunur. Cerrahi tedaviler bu riski büyük oranda azaltır.
Sigara içmek akciğer sönmesine neden olur mu?
Evet. Sigara, akciğerdeki küçük hava keseciklerinin yapısını bozarak onların patlamasına ve dolayısıyla akciğerin sönmesine doğrudan zemin hazırlar.
Akciğer sönmesi hayati tehlike yaratır mı?
Evet, özellikle “tansiyonlu pnömotoraks” denilen durumda, biriken hava kalbe ve diğer akciğere baskı yaparak kan dolaşımını engelleyebilir. Bu, acil müdahale gerektiren hayati bir durumdur.
İyileştikten sonra uçak yolculuğu yapılabilir mi?
Akciğer tamamen iyileşmeden basınçlı ortamlara (uçak veya derin dalış) girmek risklidir. Genellikle tam iyileşmeden sonraki 2 ile 4 hafta boyunca uçuş yapılması önerilmez.
Göğüs tüpü takılırken ağrı olur mu?
Tüpün takılacağı bölge lokal anestezi ile uyuşturulduğu için işlem sırasında şiddetli bir ağrı hissetmezsiniz. Sadece hafif bir baskı ve yerleştirme hissi olabilir. İşlemden sonra sızlamalar olması normaldir.
Referans: Pneumothorax
