Anjiyoplasti ve stent, kalp damarlarındaki daralma veya tıkanıklığı açmak için yapılan girişimsel tedavi yöntemidir. Amaç, kalbe giden kan akışını artırarak şikayetleri azaltmak ve kalp krizini önlemektir.
Anjiyoplasti ve stent işlemi sırasında kasık veya el bileğinden ince bir kateter damar içine ilerletilir. Daralan bölge balonla genişletilir ve damarın tekrar daralmaması için genellikle stent adı verilen metal kafes yerleştirilir.
Anjiyoplasti ve stent en sık koroner arter hastalığında uygulanır. Göğüs ağrısı, kalp krizi veya ciddi damar daralması durumlarında tercih edilir. İşlem genellikle kısa sürer ve hastalar çoğu zaman kısa sürede taburcu edilir. Sonrasında ilaç kullanımı ve düzenli takip önemlidir.
Anjiyoplasti nedir?
Anjiyoplasti, daralmış kalp damarının küçük bir balon yardımıyla genişletilmesi işlemidir. Balon, darlığın olduğu noktada kısa süreli olarak şişirilir ve damar içindeki plak damarın kenarına doğru bastırılarak kan akışı rahatlatılır.
Ancak balonla açılan damarların bir kısmı zamanla tekrar daralabilir. Bu nedenle çoğu hastada anjiyoplastiye ek olarak stent yerleştirilir.
Stent nedir?
Stent, damarın açık kalmasını sağlamak için yerleştirilen küçük, metal kafes şeklinde bir tüptür. Anjiyoplasti sırasında darlık açıldıktan sonra stent damar içine yerleştirilir ve kalıcı olarak orada kalır.
Günümüzde en sık kullanılan stentler ilaç kaplı stentlerdir. Bu stentler, damarın tekrar daralma riskini azaltan özel ilaçlar salgılar. Böylece uzun vadede damar açıklığı daha iyi korunur.
Anjiyoplasti ve stent işlemi nasıl yapılır?
İşlem genellikle kasık ya da el bileğindeki bir atardamardan girilerek yapılır. İnce kateterler yardımıyla kalp damarlarına ulaşılır. Darlık tespit edildikten sonra balon şişirilir ve ardından stent yerleştirilir.
İşlem sırasında hasta genellikle uyanıktır; ancak ağrı hissedilmez. Sadece giriş yerinde baskı hissi olabilir. İşlem süresi çoğu zaman 30–60 dakika civarındadır, ancak damarın durumuna göre uzayabilir.
İşlem sonrası ne olur?
Anjiyoplasti ve stent sonrası hastalar genellikle kısa sürede ayağa kalkar. Çoğu hasta 1–2 gün içinde taburcu edilir. El bileğinden yapılan işlemlerde iyileşme süresi daha da kısadır.
İlk günlerde giriş yerinde hafif morarma veya hassasiyet olabilir. Göğüs ağrısı genellikle belirgin şekilde azalır veya tamamen kaybolur.
Anjiyoplasti ve stent işleminde ağrılı olur mu?
Anjiyoplasti ve stent işlemi sırasında genellikle ağrı hissedilmez çünkü giriş bölgesi uyuşturulur. Bazı hastalar balonun şişirilmesi sırasında hafif bir baskı veya hafif göğüs sıkışması hissedebilir, ancak bu kısa sürelidir ve ciddi değildir.
Kateterler damar içinde ilerlerken hiçbir şey hissetmezsiniz çünkü damar duvarlarında ağrı reseptörü yoktur. İşlem boyunca uyanık olursunuz ve ekiple konuşabilirsiniz.
Herhangi bir rahatsızlık hissederseniz hemen ekibe söyleyin, size ek ilaç verilebilir.
Stent takıldıktan sonra ilaç kullanmak gerekir mi?
Stent takıldıktan sonra kan sulandırıcı ilaçlar çok önemlidir. Bu ilaçlar, stentin içinde pıhtı oluşmasını önlemek için kullanılır. Doktorun önerdiği süre boyunca ilaçların kesintisiz ve düzenli kullanılması hayati öneme sahiptir. Kendini iyi hissetmek, bu ilaçları bırakmak için bir gerekçe değildir. İlacın erken kesilmesi ciddi sonuçlara yol açabilir.
İkili antiplatelet tedavi: Genellikle aspirin ve bir başka kan sulandırıcı (klopidogrel, tikagrelor veya prasugrel gibi) birlikte kullanılır. Bu ilaçlar, stentte kan pıhtısı oluşmasını önler.
İlaç kaplı stent takılmışsa, bu ikili tedaviyi en az 6-12 ay kullanmanız gerekir. Bazı durumlarda daha uzun süre devam edilebilir. Bu süre boyunca ilaçları kesmek çok tehlikelidir çünkü stentte pıhtı oluşabilir ve kalp krizi meydana gelebilir.
Aspirin genellikle ömür boyu kullanılır. Diğer ilaçlar ise doktorunuzun önerdiği süre kadar devam eder.
Diğer ilaçlar: Bunun yanında kolesterol düşürücü ilaçlar (statinler), tansiyon ilaçları ve gerekirse kan şekerini düzenleyen ilaçlar da kullanılır. Tüm bu ilaçlar kalp sağlığınızı korumak ve yeni tıkanıklıkların oluşmasını önlemek için önemlidir.
İlaç kullanırken nelere dikkat edilmeli?
Evet, özellikle stent takıldıktan sonraki ilk yıl içinde antiplatelet ilaçları kesmek veya düzensiz kullanmak çok tehlikelidir. Stentte pıhtı oluşabilir ve bu ani bir kalp krizine neden olabilir.
Herhangi bir nedenle (diş çekimi, ameliyat vb.) doktorunuz ilaçlarınızı kesmenizi söylemeden asla kendiniz kesmemeli ve her zaman doktorunuza danışmalısınız.
Anjiyoplasti ve stent herkese uygun mu?
Hayır. Anjiyoplasti ve stent, her koroner arter hastasında en doğru seçenek olmayabilir. Damar sayısı çok fazlaysa, darlıklar yaygınsa veya bazı özel bölgeler etkilenmişse bypass ameliyatı daha uygun olabilir.
Hangi tedavinin en doğru olduğuna; damar yapısı, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıklar ve genel kalp fonksiyonu birlikte değerlendirilerek karar verilir.
Stent sonrası normal hayata dönüş nasıldır?
Çoğu insan anjiyoplasti sonrası hızla iyileşir ve kısa sürede normal aktivitelerine döner.
İlk birkaç gün ağır kaldırmaktan, yoğun egzersizden ve araba kullanmaktan kaçınmanız önerilir. Kasıktan işlem yapıldıysa birkaç gün merdiven çıkmaktan kaçının.
Hafif yürüyüş gibi aktiviteleri hemen başlayabilirsiniz ve hatta teşvik edilir. Ancak koşu, ağırlık kaldırma gibi yoğun sporlar için doktorunuzun onayını bekleyin.
Çoğu insan bir hafta içinde işe dönebilir. Ağır fiziksel iş yapıyorsanız bu süre daha uzun olabilir.
Cinsel aktiviteye genellikle bir hafta sonra geri dönülebilir, ancak kendinizi rahat hissettiğinizde başlayabilirsiniz.
Stent kalıcı mıdır?
Evet, stent damar duvarına yerleştirildikten sonra kalıcıdır ve orada kalır. Zamanla stentin üzeri damarın kendi iç yüzeyiyle (endotel) kaplanır ve damarın doğal bir parçası haline gelir.
Stent vücudunuz tarafından reddedilmez çünkü titanyum veya krom-kobalt gibi biyouyumlu metallerden yapılmıştır. Stent vücuttan çıkarılmaz.
Stent taktıktan sonra tekrar daralma olur mu?
Maalesef bazı hastalarda stent içinde veya yakınında tekrar daralma (restenoz) gelişebilir. Bu oran ilaç kaplı stentlerle yaklaşık yüzde 5-10’dur, yani çoğu hastada sorun olmaz.
Restenoz riski, şeker hastalığı olanlarda, çok uzun stent takılanlarda veya çok ince damarlarda daha yüksektir.
Eğer restenoz gelişirse, belirtiler tekrar ortaya çıkabilir: göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi. Bu durumda doktorunuz yeni bir anjiyografi yaparak durumu değerlendirir ve gerekirse yeni bir anjiyoplasti yapabilir veya başka tedaviler önerebilir.
Restenoz riskini azaltmak için ilaçlarınızı düzenli kullanın, sigarayı bırakın, kolesterolünüzü kontrol altında tutun ve sağlıklı yaşam tarzı alışkanlıkları edinin.
Stent sonrası yaşam nasıl olmalı?
Anjiyoplasti ve stent, damar tıkanıklığını tedavi eder ancak altta yatan sorunu tamamen ortadan kaldırmaz. Damar sertliği hastalığınız (ateroskleroz) devam eder ve yeni tıkanıklıklar oluşabilir.
Bu nedenle yaşam tarzı değişiklikleri çok önemlidir:
- Sigarayı bırakın: Sigara, damar hastalığının en önemli risk faktörüdür. Bırakmak, yeni tıkanıklıkları önlemede en etkili adımdır.
- Sağlıklı beslenin: Taze sebze ve meyvelerden zengin, doymuş yağ ve işlenmiş gıdalardan fakir bir diyet tercih edin. Akdeniz diyeti özellikle faydalıdır.
- Düzenli egzersiz yapın: Doktorunuzun onayıyla düzenli egzersiz programı başlatın. Haftanın çoğu günü 30 dakika yürüyüş bile büyük fark yaratır.
- Kilo kontrolü: Fazla kilolarınızı vererek kalp sağlığınızı destekleyin.
- Stres yönetimi: Stres kalp sağlığını olumsuz etkiler. Rahatlama teknikleri, meditasyon veya hobileriniz stres azaltmaya yardımcı olur.
- Düzenli kontroller: Doktorunuzun belirlediği takip programına uyun, düzenli kontrollere gidin.
Referans: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK499894/
