Bradikardi, kalbin normalden daha yavaş atması durumudur. Yetişkinlerde dinlenme anında kalp hızının dakikada 60 atımın altına düşmesi bradikardi olarak tanımlanır. Bazı sağlıklı insanlarda, özellikle sporcularda, yavaş kalp hızı normaldir ve sorun yaratmaz. Ancak kalp çok yavaş attığında vücuda yeterli kan pompalayamayabilir ve bu durum yorgunluk, baş dönmesi, bayılma ve nefes darlığına yol açabilir. Ciddi vakalarda kalp pili gerekebilir.
Bradikardi Nedir?
Bradikardi, nabız düşüklüğü ve kalbin yavaş atmasını ifade eden tıbbi bir terimdir. Bradikardi durumunda kalp hızı dakikada 60’ın altına düşer. Normalde bir yetişkinin kalp atış hızı (nabzı) dakikada 60 ile 100 arasında olmalıdır.
Bradikardi Neden Olur?
Bradikardi veya nabız düşüklüğü iki durumda ortaya çıkar. Bunlar:
- Kalp atışları normalde çıktığı yerden daha az çıkar.
- Elektriksel ileti kalpte yayılırken yavaşlar veya bloklanır. (Şekil-1)
Nabız düşüklüğü her zaman bir hastalık olarak kabul edilmez. Bir kişi düşük kalp hızına sahip olabilir ve tamamen sağlıklı olabilir. Sporcularda kalp atış hızı genellikle 60’ın altındadır. Uyuduğumuzda kalp atış hızımız düşebilir. Bunlar normal kabul edilirken, bazı faktörler anormal derecede yavaş kalp atış hızına yani bradikardiye neden olabilir. Bunlar şunlar olabilir:
- Yaşlanma: Kalbin elektriksel iletim sisteminde doğal değişiklikler oluşabilir ve bu durum kalp atış hızının yavaşlamasına yol açabilir.
- Kalp Krizi: Kalp dokusunun zarar görmesi iletim sistemini etkileyerek bradikardiye neden olabilir.
- Kalp Ameliyatları: Ameliyat sonrası gelişen komplikasyonlar ritmi bozarak nabız düşüklüğüne yol açabilir.
- İlaçlar: Beta blokerler, ritim düzenleyiciler ve tansiyon ilaçları kalp hızını yavaşlatabilir.
- Elektrolit Dengesizlikleri: Potasyum ve magnezyum seviyelerindeki değişiklikler iletim sistemini etkileyerek kalp atım hızını düşürebilir.
- Tiroid Hastalıkları: Özellikle hipotiroidi, nabız düşüklüğüne neden olabilir.
- Doğuştan Gelen Kalp Kusurları: İletim sistemindeki yapısal bozukluklar doğrudan ritmi etkileyebilir.
- Uyku Apnesi: Nefes durmaları oksijen seviyesini düşürerek vagus sinirini uyarabilir ve kalp hızını yavaşlatabilir.
- Enfeksiyonlar: Kalp kası veya zarı enfeksiyonları ritim bozukluklarına yol açabilir.
- Anoreksi: Elektrolit dengesini bozarak kalp atım hızının düşmesine neden olabilir.
- Yaşlanma süreciyle birlikte kalbin elektriksel iletim sisteminde doğal değişiklikler meydana gelebilir
Bradikardi Belirtileri Nelerdir?
Bradikardi, kalp atış hızının dakikada 60’ın altına düşmesi durumudur ve özellikle yetersiz kan akımına bağlı olarak vücudun oksijen ihtiyacını karşılayamadığı durumlarda aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
- Yorgunluk ve halsizlik
- Baş dönmesi ve sersemlik hissi
- Nefes darlığı (özellikle eforla)
- Göğüste rahatsızlık/ağrı
- Çabuk yorulma ve egzersiz kapasitesinde azalma
- Zihinsel karışıklık ve konsantrasyon güçlüğü
- Bayılma veya bayılayazma (senkop/presenkop)
- Baş ağrısı
- Bulantı
- Uykuya meyil ve uyku problemleri
Not: Bu belirtiler bradikardinin şiddetine ve altta yatan nedene göre değişkenlik gösterebilir. Bazı kişilerde bradikardi hiçbir belirti vermeyebilir veya tesadüfen saptanabilir.
Bradikardi Tanısı Nasıl Konulur?
Bradikardi tanı sürecinde en önemli adım, EKG ile kalp ritminin değerlendirilmesi ve altta yatan nedenin belirlenmesidir. Hastanın şikayetleri ve risk faktörleri de tanı sürecinde önemli rol oynar.
Bradikardi tanısı için gereken temel değerlendirmeler şöyle sıralanabilir:
- EKG (Elektrokardiyografi): Kalp ritminin ve hızının değerlendirilmesi
- Tıbbi öykü ve fizik muayene
- Holter: 24-48 saat süreyle kalp ritminin izlenmesi
- Tilt testi: Özellikle bayılma şikayeti olan hastalarda
- Egzersiz testi: Kalbin egzersiz sırasındaki yanıtını değerlendirmek için
- Kan testleri: Tiroid fonksiyonları, elektrolit düzeyleri ve diğer metabolik durumları değerlendirmek için
Bradikardi Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Bradikardi tedavisi bradikardinin nedenine, şiddetine ve belirtilere neden olup olmadığına bağlıdır. Tedavi seçenekleri arasında altta yatan nedeni tedavi etme, ilaç ayarlaması, kalp pili takma ve acil durumlarda geçici tedbirler yer alır. Belirtisiz bradikardi genellikle tedavi gerektirmez, sadece takip edilir.
Altta Yatan Nedenleri Tedavi Etme
Bradikardiye neden olan durumun tedavisi genellikle sorunu çözer. Hipotiroidizm varsa tiroid hormon replasman tedavisi başlanır. Elektrolit dengesizlikleri düzeltilir. Uyku apnesi CPAP cihazı ile tedavi edilir. Enfeksiyonlar antibiyotik veya antiviral ilaçlarla tedavi edilir. Bu tedaviler kalp hızını normale döndürebilir.
İlaç Ayarlaması
Bradikardiye neden olan ilaçların dozu azaltılabilir veya tamamen kesilebilir. Beta blokerler, kalsiyum kanal blokerleri veya digoksin kullananlar alternatif ilaçlara geçilebilir. İlaç değişikliği mutlaka doktor gözetiminde yapılmalıdır, ani kesme tehlikeli olabilir. Bazı durumlarda ilaç dozunu ayarlamak yeterlidir.
Kalp Pili
Kalp pili, kalbe düzenli elektrik uyarıları göndererek normal kalp hızını koruyan küçük bir cihazdır. Ciddi bradikardide, belirtilere neden olan yavaş kalp hızında veya tam kalp bloğunda kalp pili gerekir. Kalp pili cildin altına yerleştirilir ve elektrotlar kalbe ulaşır. İşlem lokal anestezi altında yapılır ve genellikle bir-iki saat sürer. Modern kalp pilleri aktivite seviyenize göre kalp hızını otomatik ayarlar. Pil ömrü 8-10 yıl arasındadır ve bittiğinde değiştirilir. Kalp pili takıldıktan sonra çoğu insan normal yaşamına dönebilir.
Acil Tedavi
Acil durumlarda bradikardi geçici yöntemlerle tedavi edilir. Atropin adı verilen ilaç damar yolundan verilerek kalp hızı artırılır. Geçici kalp pili deri üzerinden veya damar içinden yerleştirilebiIir. Acil durumlar stabilize olduktan sonra kalıcı tedavi planlanır. Bayılma veya göğüs ağrısı ile başvuran hastalarda hızlı müdahale hayat kurtarıcıdır.
Bradikardi Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Bradikardi tedavi edilmezse, özellikle halsizlik, baş dönmesi, göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkıyorsa, kalbin vücuda yeterli miktarda kan pompalayamadığını gösterir. Yavaşlayan kalp atışları, organlara ve dokulara yeterli oksijen ulaşmamasına neden olabilir. Bunun sonucunda şu problemler görülebilir:
- Bayılma ve düşmeler: Yetersiz kan akışı nedeniyle ani bayılmalar yaşanabilir, bu da özellikle yaşlı bireylerde düşmelere ve yaralanmalara yol açabilir.
- Kalp yetmezliği: Kalbin uzun süre yeterli kan pompalayamaması, zamanla kalp yetmezliğine yol açabilir.
- Beyin hasarı: Kronik oksijen yetersizliği, beyin fonksiyonlarını olumsuz etkileyebilir ve bilişsel problemlere neden olabilir.
- Ani kalp durması: Çok ağır vakalarda, kalbin tamamen durması riski oluşabilir.
Bradikardi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Bradikardi düzelir mi?
Bradikardiniz yani düşük nabzınız varsa aşağıdakiler kontrol edilir:
- Kalp ritmi normalde çıkması gereken yerden çıkıyor ve normal bir şekilde karıncığa iletiliyor mu?
- Egzersiz ile kalp hızınız istenilen düzeyde artıyor mu?
- Herhangi bir şikayetiniz var mı?
Bu soruların cevaplarına göre bir karar verilir. Örneğin istirahat kalp hızınız 50 olsun. EKG’de bradikardi dışında her şey normalse, hiçbir şikayetiniz yoksa, eforla kalp hızınız yeterince artıyorsa (buna kronotropik yanıt denir) herhangi bir müdahaleye gerek yoktur. Ancak kalp atış hızınız dakikada 55 ise ancak EKG’de bir sorun varsa, örneğin kulakçıklar ve karıncıklar arasındaki iletim engellenmişse (blok varsa), o zaman kalp pili gerekebilir. Bradikardide sadece kalp hızı değil diğer faktörler de birlikte değerlendirilmelidir.
Bradikardi ablasyon ile tedavi edilebilir mi?
Bazı hastalarda kulakçık kaynaklı erken vurular (atriyal ekstrasistol de denir) bradikardiye yani nabız düşüklüğüne neden olabilir. Bu hastalarda ablasyonla bradikardi düzeltilebilir. Yine vazovagal senkop olan kişilerde dinlenme halindeki kalp hızında da düşüklük görülebilir. Vazovagal senkop için yapılan kardiyonöroablasyon tedavisi ile istirahat kalp hızı da arttırılabilir.
Nabız kaça düşerse ölüm olur?
Sağlıklı, egzersiz yapan kişilerde özellikle uyku sırasında kalp atış hızı 40 civarına kadar düşebilir. Bu tehlikeli bir durum olduğu anlamına gelmez. Eğer baş dönmesi, halsizlik veya efor kapasitesinde azalma gibi şikayetler yoksa, nabzın dakikada 45-50 olması endişe verici değildir. Burada önemli olan kalbin üst (kulakçıklar) ve alt odacıklarının (karıncıklar) çalışma düzeninin korunmuş olması, yani kalbin iletim sisteminde blok olmamasıdır. Her hastada nabız düşüklüğünün kalp bloğu ile ilişkili olup olmadığına ve şikayete neden olup olmadığına bakılır ve bireysel karar verilir. Şikayete neden olan bradikardi varsa tedavi edilmelidir.
Egzersiz yaparken nabzım kaça kadar yükselebilir?
Egzersiz yaparken, maksimum hedef kalp hızı hesaplanır. Kendi maksimum hızınızı bulmak için 220’den yaşınızı çıkarın. 40 yaşındaysanız, egzersiz yaparken kalp atış hızınızın olması gereken maksimum hız 220-40=180’dir. Nabzınızı maksimum hızınızın %85’ine kadar yükseltebilirsiniz.
