Senkop, tıp dilinde bayılma anlamına gelir. Beyne giden kan akışının kısa süreliğine azalması sonucunda oluşur. Bu durum aniden gelişir ve geçici bilinç kaybına yol açar. Kişi bilincini kaybettiğinde vücut kasları gevşer. Bu yüzden genellikle yere düşme durumu yaşanır.
Bayılma anı genellikle çok kısa bir süre devam eder. Beyne giden kan akışı tekrar normale döndüğünde kişi kendiliğinden uyanır. Çoğu bayılma vakası hayati bir tehlike taşımaz. Ancak bazı bayılmalar ciddi bir kalp hastalığının veya sinir sistemi sorununun işareti olabilir.
Senkop (Bayılma) Nedir?
Senkop (bayılma), beyne giden kan akışının kısa süreli azalması sonucu ortaya çıkan ani ve geçici bilinç kaybıdır. Genellikle birkaç dakika içinde kendiliğinden düzelir ancak altta yatan nedenin belirlenmesi önemlidir.
Senkop (Bayılma) Neden Olur?
Bayılma durumu vücudun içinden gelen bir sorun veya dışarıdan gelen bir uyaran nedeniyle ortaya çıkabilir. En sık karşılaşılan tür olan vazovagal senkop, sinir sistemimizin bazı durumlara aşırı tepki vermesiyle oluşur. Uzun süre ayakta kalmak, aşırı stres, korku veya kan görmek gibi tetikleyiciler bu durumu başlatabilir. Bu anlarda vücut kontrolünü sağlayan sinirler kalp hızını yavaşlatır ve damarları genişleterek tansiyonu düşürür. Beyne giden kan akışı anlık olarak azaldığı için de bayılma gerçekleşir.
Bir diğer yaygın neden ise ortostatik hipotansiyon olarak adlandırılan ve halk arasında “yatar pozisyondan aniden kalkınca yaşanan bayılma” durumudur. Otururken veya yatarken aniden ayağa kalktığınızda yer çekimi nedeniyle kan vücudunuzun alt kısımlarında toplanır. Normalde vücut bu durumu saniyeler içinde dengeler. Ancak sıvı kaybı, bazı ilaçların kullanımı veya sinir sistemi bozuklukları bu dengeyi bozabilir. Vücut kan basıncını hızlıca ayarlayamadığında beyne giden kan azalarak kısa süreli bir bayılmaya yol açar.
Kardiyak (Kalp Kaynaklı) bayılmalar ise kalbin mekanik veya elektriksel bir sorunu nedeniyle kanı yeterince güçlü pompalayamaması sonucunda gelişir. Bu durum sadece ritim bozuklukları veya kapak hastalıklarıyla sınırlı değildir. Kalp krizine bağlı damar tıkanıklıkları, kalp kasının zayıflaması veya kalınlaşması gibi yapısal sorunlar da kalbin verimini düşürür. Kalp kaynaklı bayılmalar genellikle fiziksel aktivite sırasında aniden gelişebilir ve diğer türlere göre daha ciddi bir tıbbi takip gerektirir.
Son olarak beyin damarlarındaki yapısal sorunlar veya elektriksel boşalımlar da bayılmaya benzer bilinç kayıplarına neden olabilir. Örneğin sara (epilepsi) nöbetleri veya şah damarı daralmaları, kişinin dış dünyayla bağının kesilmesine yol açar. Bazı durumlarda şiddetli öksürük nöbetleri veya idrar yapma gibi doğal vücut fonksiyonları sırasında da sinirsel reflekslere bağlı geçici bayılmalar görülebilir. Tüm bu nedenlerin birbirinden ayırt edilmesi doğru tedavi yöntemi için hayati önem taşır.
Bayılma Öncesinde Hangi Belirtiler Görülür?
Kişi bayılmadan hemen önce genellikle bazı uyarıcı belirtiler hisseder. Göz kararması ve baş dönmesi en yaygın görülen işaretlerdir. Bunlara mide bulantısı ve aşırı terleme eşlik edebilir. Ayrıca sesleri uzaktan duyma veya yüzde solgunluk yaşanabilir. Bazı kişilerde ani bir sıcaklık basması görülebilir. Eğer bu belirtileri hissettiğinizde hemen yere uzanırsanız tam bir bayılma gerçekleşmesini engelleyebilirsiniz. Başınızı dizlerinizin arasına alacak şekilde oturmak da kan akışını dengelemeye yardımcı olur.
Tanı İçin Hangi Testler Yapılır?
Bayılmanın nedenini anlamak için öncelikle bir kardiyoloji muayenesi gerekir. Kalbin ritmini görmek için EKG testi uygulanır. Kalbin yapısını incelemek için ise EKO yani kalp ultrasonu yapılır. Eğer bayılmalar sık tekrarlıyorsa kalp ritmini 24 saat kaydeden Holter cihazı kullanılabilir. Tansiyon düşmesiyle ilgili şüphe varsa Tilt Table (Eğik Masa) testi uygulanır. Bu testte özel bir masaya yatırılırsınız. Masanın açısı değiştirilerek vücudunuzun tansiyon ve nabız tepkileri ölçülür.
Bayılma Anında Ne Yapılmalıdır?
Yanınızda biri bayıldıysa öncelikle onu düz bir zemine yatırmalısınız. Bacaklarını yaklaşık 30 santimetre yukarı kaldırmanız çok faydalı olur. Bu işlem kanın beyne daha hızlı gitmesini sağlar. Kişinin kıyafetlerini gevşeterek rahat nefes almasına yardımcı olmalısınız. Kendine gelene kadar ağızdan su veya yiyecek vermemelisiniz. Kişi uyandıktan sonra hemen ayağa kalkmamalıdır. Bir süre oturarak dinlenmesi gerekir. Eğer bayılma sonrası kafa travması veya göğüs ağrısı olduysa mutlaka acil servise başvurulmalıdır.
Senkop Tedavi Seçenekleri Nelerdir?
Bayılma tedavisinde ilk adım bayılmanın altında yatan ana nedeni belirlemektir. Eğer bayılmalarınız susuzluk veya aniden ayağa kalkma gibi durumlardan kaynaklanıyorsa yaşam tarzınızda yapacağınız küçük değişiklikler genellikle yeterli olur. Gün içinde bol sıvı tüketmek ve hareketlerinizi daha yavaş şekilde gerçekleştirmek sizi bu durumdan koruyabilir. Ayrıca aşırı sıcak ortamlar veya uzun süreli açlık gibi bayılmanızı tetikleyen kişisel durumları belirleyip bunlardan uzak durmanız iyileşme sürecinin temelini oluşturur.
Bayılmanın nedeni tansiyon düzensizlikleri veya kalbin elektriksel sistemindeki bozulmalarsa ilaç tedavisine başvurulur. Doktorunuz tansiyonunuzu dengede tutacak veya ritim bozukluklarını kontrol altına alacak uygun ilaçları reçete edebilir. Bu ilaçlar sayesinde beyne giden kan akışı daha düzenli hale gelir. İlaçlarınızı belirtilen saatlerde ve düzenli olarak kullanmanız şikayetlerinizin tekrarlamasını önlemek açısından hayati önem taşır.
Bazı durumlarda bayılma kalbin çok yavaş atmasından (bradikardi) veya kısa süreli duraksamasından (kalp bloğu) kaynaklanabilir. Bu tür ciddi durumlarda kalp pili (pacemaker) yerleştirilmesi kalıcı bir çözüm sunar. Kalp pili göğüs bölgenizde cilt altına yerleştirilen ve kalbin hızını sürekli denetleyen küçük bir cihazdır. Kalbiniz normalden yavaş attığında cihaz bunu fark eder ve kalbinize küçük uyarılar göndererek ritminizi normale döndürür. Bu sayede beyniniz kansız kalmaz ve bayılma riskiniz ortadan kalkar.
Sıkça Sorulan Sorular
Senkop ve epilepsi arasındaki fark nedir?
Senkop genellikle kısa sürer ve kişi hızla kendine gelir. Epileptik nöbetlerde ise bilinç kaybı daha uzun sürer, kasılmalar belirgindir ve sonrasında kişinin toparlanması daha fazla zaman alır. Dil ısırma ve idrar kaçırma epilepside daha sık görülür.
Her bayılma bir kalp hastalığı mıdır?
Değildir. Bayılmaların çoğu zararsız sinirsel reflekslerden kaynaklanır. Ancak ilk kez bayılan her bireyin en az bir kez kalp muayenesinden geçmesi güvenlik açısından gereklidir.
Açlık bayılmaya neden olur mu?
Evet. Kan şekerinin aniden düşmesi beyin fonksiyonlarını etkileyebilir. Bu durum geçici bir bilinç kaybına yol açabilir.
Spor yaparken bayılmak tehlikeli midir?
Evet. Fiziksel aktivite sırasında yaşanan bayılmalar genellikle kalp kaynaklı olabilir. Bu durum ciddi bir sorunun işareti sayılır ve vakit kaybetmeden doktora başvurulmalıdır.
Bayılma sırasında dil yutulur mu?
Hayır. Dilin yutulması fiziksel olarak mümkün değildir. Ancak dil geriye kaçarak soluk yolunu tıkayabilir. Bu yüzden bayılan kişinin başı hafifçe yana çevrilmelidir.
Senkop tekrarlar mı?
Altta yatan neden devam ediyorsa senkop tekrar edebilir. Bu nedenle nedenin net olarak belirlenmesi önemlidir.
Referans: Syncope
