Supraventriküler taşikardi (SVT), kalbin üst odacıklarından (atriyumlar veya AV düğüm çevresi) kaynaklanan ve kalp atım hızının aniden çok yükselmesiyle seyreden bir ritim bozukluğudur. Ataklar çoğu zaman birden başlar ve birden sona erer. Kalp hızı genellikle dakikada 150–250 atım arasına çıkabilir.
SVT genellikle genç ve orta yaşlı bireylerde görülür ve çoğu zaman yapısal kalp hastalığı olmadan ortaya çıkar. Her ne kadar hayatı tehdit eden bir ritim bozukluğu olmasa da, ataklar sırasında yaşanan belirtiler kişiyi ciddi şekilde rahatsız edebilir ve yaşam kalitesini düşürebilir.
SVT Neden Olur?
SVT’nin temel nedeni, kalbin elektriksel sisteminde bulunan anormal bir iletim yolu veya küçük bir elektriksel devredir. Normalde kalpte elektriksel uyarı belirli bir yol izlerken, SVT’de bu uyarı kısa devre yaparak kalbin çok hızlı atmasına neden olur. Stres, uykusuzluk, fazla kafein tüketimi, alkol, enfeksiyonlar veya hormonal değişiklikler SVT ataklarını tetikleyebilir.
SVT tetikleyicileri şunlar olabilir:
- Kafein (kahve, enerji içecekleri, kola)
- Alkol
- Sigara ve nikotin
- Uyuşturucular (kokain, amfetamin gibi)
- Stres ve yorgunluk
- Uyku eksikliği
- Ani fiziksel aktivite
- Hamilelik
- Bazı soğuk algınlığı ilaçları (dekonjestanlar)
- Bazı astım ilaçları
- Aşırı aktif tiroid
Ancak bazen hiçbir tetikleyici olmadan da ataklar ortaya çıkabilir.
SVT Belirtileri Nelerdir?
SVT atağı başladığında kalp çok hızlı atar. Belirtiler hafif olabilir veya rahatsız edecek düzeyde hissedilebilir.
SVT belirtileri:
- Ani başlayan hızlı kalp çarpıntısı (dakikada 150-250 atım)
- Göğüs ağrısı veya baskı hissi
- Nefes darlığı
- Baş dönmesi
- Boyun damarlarında çarpıntı
- Terleme
- Sıcaklık hissi
- Anksiyete ve korku
- Halsizlik
- Bayılma (nadir)
- Bulantı
- Çarpıntının ani durması
Supraventriküler taşikardi atakları birkaç saniyeden birkaç saate kadar sürebilir. Ataklar, başladığı kadar aniden sona erer. Atak sırasında veya hemen sonrasında sık idrara çıkma ihtiyacı oluşabilir. Bu durum, kalbin hızlı ritim sırasında belirli hormonları salgılamasından kaynaklanır. Atak sona erdiğinde belirtiler genellikle hızla kaybolur.
SVT Türleri Nelerdir?
AV nodal reentrant taşikardi (AVNRT)
AV nodal reentrant taşikardi (AVNRT), en sık görülen SVT türüdür. Kalbin ortasındaki AV düğümü bölgesinde iki farklı elektriksel yol bulunur ve elektrik sinyali bu iki yol arasında dönerek hızlı atımlara neden olur. Bu durum genellikle doğuştandır, yani kişi bu ekstra yolla doğar ancak SVT belirtileri genellikle genç erişkin yaşlarda başlar.
AV reentrant taşikardi (AVRT)
AV reentrant taşikardi (AVRT)’de, kalbin kulakçıkları ile karınçıkları arasında normalde olmaması gereken ekstra bir elektriksel yol (aksesuar yol) bulunur. En bilinen örneği WPW (Wolff-Parkinson-White) sendromudur. Bu ekstra yol doğuştandır. Elektrik sinyali normal yoldan ilerleyip ekstra yoldan geri dönerek hızlı atımlara neden olur.
Atriyal taşikardi
Atriyal taşikardi durumunda kulakçıkta bulunan anormal bir odaktan hızlı elektrik sinyalleri üretilir. Bu tür, yapısal kalp hastalığı olanlarda veya kalp ameliyatı geçirmiş kişilerde daha sık görülür.
Atriyal flutter
Atriyal flutterda kulakçıkta dairesel bir elektriksel döngü oluşur ve kulakçık çok hızlı (dakikada 250-350 kez) atar. Bu atımların hepsi karınçığa iletilmez, genellikle yarısı veya üçte biri iletilir.
SVT Tehlikeli midir?
Supraventriküler taşikardinin (SVT) çoğu türü hayati tehlike oluşturmaz. Özellikle yapısal kalp hastalığı olmayan, genç ve genel olarak sağlıklı kişilerde SVT genellikle iyi huylu kabul edilir. Ancak bazı durumlarda risk artabilir ve daha dikkatli değerlendirme gerekebilir.
SVT ataklarının çok uzun sürmesi, yani saatlerce devam etmesi, kalbin gereğinden fazla çalışmasına yol açarak zamanla kalp kasını yorabilir ve nadiren kalp yetmezliğine katkıda bulunabilir. Benzer şekilde çok sık tekrarlayan ataklar, günde birden fazla veya haftada birçok kez yaşandığında, hem yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürür hem de kalp fonksiyonları üzerinde olumsuz etki yaratabilir.
Altta yatan koroner arter hastalığı, kalp yetmezliği veya kapak hastalığı gibi bir kalp problemi varsa, SVT atakları daha ciddi sonuçlara yol açabilir ve mutlaka daha yakından takip edilmelidir. Özellikle Wolff–Parkinson–White (WPW) sendromu olan bazı hastalarda, SVT’ye atriyal fibrilasyon eşlik ederse kalp hızı çok tehlikeli düzeylere çıkabilir ve bu durum acil tedavi gerektirebilir.
Bunun yanında, SVT’nin tehlikesi her zaman sadece tıbbi riskle sınırlı değildir. Sık ve ani başlayan ataklar, kişinin iş yaşamını, araç kullanmasını, sosyal aktivitelerini ve günlük güvenliğini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle SVT her ne kadar çoğu zaman iyi huylu olsa da, atakların sıklığı, süresi ve hastanın genel durumu göz önünde bulundurularak uygun tedavi planı yapılmalıdır.
SVT Nasıl Tanı Konur?
SVT tanısında en önemli nokta, ritim bozukluğunun atak sırasında kaydedilmesidir. Atak esnasında çekilen EKG tanı koydurucudur. Ancak ataklar aralıklıysa, Holter monitörü veya daha uzun süreli ritim kayıt cihazları gerekebilir.
Bazı hastalarda tanıyı netleştirmek ve SVT’nin türünü belirlemek için elektrofizyolojik çalışma (EPS) yapılabilir. Bu işlem aynı zamanda tedaviye de olanak sağlar.
SVT Atağı Sırasında Ne Yapmalı?
SVT atağınız başladığında bazı manevralar atağı sonlandırabilir:
Vagal Manevralar
Vagal manevralar, vagus sinirini uyararak kalp hızını yavaşlatan tekniklerdir. Bunlar AVNRT ve AVRT gibi en sık görülen SVT türlerinde çoğu zaman etkilidir.
- Valsalva manevrası: Derin bir nefes alın, burnunuzu ve ağzınızı kapatın, sanki çok sıkı tuvalet yapıyormuş gibi 10-15 saniye karın kaslarınızı sıkın. Alternatif olarak, büyük bir enjektörün ucunu ağzınıza alıp üfleyerek içindeki suyu itmek gibi bir hareket yapabilirsiniz. Bu manevra göğüs içi basıncını artırarak vagus sinirini uyarır.
- Soğuk su yüze uygulamak: Yüzünüzü buz gibi soğuk suya daldırın veya yüzünüze buzlu su döküp nefes tutun. Soğuk uyarı vagus sinirini aktive eder. Özellikle bebeklerde ve küçük çocuklarda buzlu bir bezin yüze uygulanması etkili olabilir.
- Karotis masajı: Bu manevra sadece doktor gözetiminde yapılmalıdır. Boyun bölgesindeki karotis arterinin belirli bir noktasına hafif basınç uygulanır. Yanlış yapılırsa tehlikeli olabileceği için kendiniz denememelisiniz.
- Öksürmek: Bazı kişilerde güçlü öksürmek atak sonlandırabilir.
Bu manevralar işe yaramazsa veya atağınız ilk kez ise acil servise başvurmalısınız.
Acil Serviste Tedavi
Adenozin, damardan çok hızlı şekilde verilen bir ilaçtır. Kalbin elektriksel iletimini birkaç saniye tamamen durdurarak SVT’nin kırılmasını sağlar. İlaç verildiğinde birkaç saniye çok rahatsız edici bir his (göğüste baskı, boğulma hissi) olur ancak bu çok kısa sürer ve normal ritim geri döner.
Eğer ilaçlar işe yaramazsa veya hasta çok kötüyse (düşük tansiyon, şok belirtileri), göğüs kafesine elektrik şoku verilerek kalp normal ritme döndürülür. Bu işleme kardiyoversiyon denir. İşlem sırasında hasta genel anestezi veya derin sedasyon altındadır, hiçbir şey hissetmez.
Supraventriküler Taşikardi Nasıl Tedavi Edilir?
SVT tedavisi, atakların sıklığına, süresine, şiddetine ve hastanın yaşam kalitesine etkisine göre planlanır. Tedavide amaç, atakları durdurmak, tekrarını önlemek ve hastanın günlük yaşamını güvenli şekilde sürdürebilmesini sağlamaktır.
SVT ataklarının bir kısmı vagal manevralar ile sonlanabilir. Bu manevralar, vagus sinirini uyararak kalp hızını geçici olarak yavaşlatmayı amaçlar. Kontrollü şekilde ıkınma, soğuk uyarı veya doktorun öğrettiği özel manevralar bazı hastalarda atağı durdurabilir.
Eğer atak kendiliğinden sonlanmazsa veya şiddetliyse, hastane ortamında damar yoluyla verilen ilaçlar kullanılarak ritim normale döndürülebilir. Bu ilaçlar kalpteki anormal elektriksel devreyi geçici olarak bloke eder.
İlaç Tedavisi
Atakları sık olan veya uzun süren hastalarda, günlük kullanılan ritim düzenleyici ilaçlar tercih edilebilir. İlaçlar SVT ataklarını azaltır veya önler ancak kalıcı çözüm değildir. Ayrıca yorgunluk, baş dönmesi, tansiyon düşmesi gibi yan etkileri olabilir.
Kateter Ablasyon Tedavisi
SVT için en etkili ve kalıcı tedavi yöntemi kateter ablasyondur. Başarı oranı yüzde 95’in üzerindedir ve çoğu hastada SVT tamamen ortadan kalkar. İşlem genellikle birkaç saat sürer ve hastalar çoğu zaman ertesi gün normal yaşamlarına dönebilir.
Kateter ablasyon işleminde kasık damarından ince kateterler kalbe ilerletilir. SVT’ye neden olan anormal elektriksel yol veya devre özel yöntemlerle tespit edilir ve kontrollü enerji verilerek etkisiz hâle getirilir. Böylece ritim bozukluğunun kaynağı ortadan kaldırılır.
SVT ile Yaşam
SVT’si olan kişiler, tetikleyici faktörleri tanıyıp bunlardan kaçındığında atak sıklığını azaltabilir. Kafein ve alkol tüketiminin sınırlandırılması, düzenli uyku, stres yönetimi ve yeterli sıvı alımı fayda sağlayabilir. Ataklar sıklaşıyorsa veya yaşamı kısıtlıyorsa, kateter ablasyon ile kalıcı çözüm sağlanabileceği bilinmelidir.
Özetle
Supraventriküler taşikardi, ani başlayan hızlı kalp atışlarıyla seyreden yaygın bir ritim bozukluğudur. Çoğu zaman iyi huyludur ancak tekrarlayan ataklar yaşam kalitesini düşürür. İlaç tedavisi atakları kontrol altına alabilirken, kateter ablasyon birçok hastada kesin ve kalıcı bir çözüm sunar. Doğru tanı ve uygun tedavi ile SVT güvenle yönetilebilir.
