Yatınca başlayan kalp çarpıntısı, kişinin uzanma pozisyonuna geçmesiyle birlikte kalp atışlarını hızlı, güçlü veya düzensiz şekilde hissetmesi durumudur. Bu his bazen gerçek bir ritim bozukluğuna bağlıdır, bazen de kalbin normal atımlarının farkındalığının artmasıyla ortaya çıkar.
Gün içinde hareket, çevresel gürültü ve dikkat dağınıklığı kalp atışlarını hissetmeyi zorlaştırır. Yatınca ise sessizlik artar, vücut gevşer ve kalbin göğüs duvarına yakınlığı artar. Bu durum, normal atımların bile “çarpıntı” gibi algılanmasına neden olabilir.
Yatınca başlayan çarpıntının önemli bir özelliği, pozisyonla ilişkili olmasıdır. Vücut pozisyonu değiştiğinde kalp ve kan damarları farklı çalışır. Yemek sonrası şişkin mide kalbe baskı yapabilir. Anksiyete, kafein, alkol tetikleyici olabilir. Bu nedenle çarpıntının ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve hangi belirtilerin eşlik ettiği dikkatle değerlendirilmelidir.
Çoğu zaman bu durum iyi huyludur ve geçicidir. Ancak bazı kişilerde altta yatan bir ritim bozukluğu, mide kaynaklı bir tetiklenme ya da otonom sinir sistemi dengesizliği rol oynayabilir.
Yatınca başlayan kalp çarpıntısı neden olur?
Yatış pozisyonu ile birlikte otonom sinir sistemi dengesi değişir. Otonom sinir sistemi, kalp atışı, tansiyon, solunum ve sindirim gibi bizim kontrolümüzde olmayan hayati işlevleri yöneten sinir sistemidir. Bu sistemin iki ana kolu vardır ve bunlardan biri parasempatik sistemdir.
Parasempatik sistem, vücudu dinlenme ve gevşeme moduna alan sistemdir. Yatınca, özellikle gece saatlerinde bu sistem daha baskın hale gelir. Kalp hızı yavaşlama eğilimine girer ve kalbin elektriksel aktivitesine olan farkındalık artar. Bu durum bazı kişilerde, gün içinde fark edilmeyen erken kalp atımlarının (ekstrasistollerin) yatınca daha belirgin hissedilmesine neden olabilir.
Bu erken atımlar çoğu zaman iyi huyludur, kalbin yapısal olarak hasta olduğu anlamına gelmez ve birçok sağlıklı bireyde de görülebilir. Ancak kişi sessiz ve hareketsizken kalp atışlarını daha net hissettiği için, bu durum çarpıntı olarak algılanabilir.
Mide ve yemek borusu ile ilişkili nedenler de sık rol oynar. Akşam geç saatte yenilen ağır yemekler, mide şişkinliği ve reflü, kalbin hemen arkasında yer alan yemek borusu üzerinden kalp atımlarının daha belirgin hissedilmesine neden olabilir. Bu durum özellikle sol yana yatıldığında çarpıntının artmasıyla kendini gösterir.
Sıvı dağılımının değişmesi de etkilidir. Gün içinde bacaklarda biriken sıvı, yatınca dolaşıma geri döner. Bu durum kalbe dönen kan miktarını artırır ve kalp atımlarının daha güçlü hissedilmesine yol açabilir. Özellikle hassas olan kişilerde bu durum çarpıntı algısını artırır.
Bazı kişilerde gerçek ritim bozuklukları yatışla tetiklenebilir. Supraventriküler taşikardi, atriyal fibrilasyon atakları veya sık erken atımlar, gece ve istirahat dönemlerinde daha belirgin hale gelebilir. Bunun nedeni, otonom sinir sistemi dengesinin değişmesidir.
Yatınca başlayan çarpıntı nasıl hissedilir?
Kimi kişiler kalbin hızlı attığını hissederken, kimileri “göğsümde vuruyor”, “kalbim tekliyor” ya da “içimde atıyor” şeklinde tarif eder. Bazı hastalarda bu his birkaç saniye sürer ve kendiliğinden geçer. Bazılarında ise dakikalarca devam edebilir.
Eğer çarpıntıya nefes darlığı, baş dönmesi, göğüs ağrısı veya bayılma hissi eşlik ediyorsa bu durum daha dikkatli değerlendirilmelidir. Sadece farkındalık artışıyla oluşan çarpıntılarda genellikle ek belirti olmaz.
Yatınca başlayan çarpıntı tehlikeli midir?
Çoğu vakada tehlikeli değildir. Özellikle kısa süren, seyrek olan ve başka belirti eşlik etmeyen çarpıntılar genellikle iyi huyludur. Ancak çarpıntı sıklaşıyorsa, her gece tekrar ediyorsa veya yaşam kalitesini bozuyorsa altta yatan bir neden araştırılmalıdır.
Daha önce kalp hastalığı olan, kalp pili bulunan, ritim bozukluğu tanısı almış ya da ailede ani kalp ölümü öyküsü olan kişilerde bu yakınma daha ciddiye alınmalıdır.
Yatınca başlayan kalp çarpıntısı nasıl değerlendirilir?
Değerlendirme, ayrıntılı öykü ile başlar. Çarpıntının yatıştan ne kadar sonra başladığı, kaç dakika sürdüğü, hangi pozisyonda arttığı ve neyle geçtiği önemlidir. Fizik muayene ve istirahat EKG’si çoğu zaman ilk basamaktır.
Gündüz normal olup gece başlayan çarpıntılarda ritim bozukluğu yakalamak zor olabilir. Bu nedenle 24 saatlik veya daha uzun süreli ritim kayıtları tanıda büyük önem taşır. Gerekli durumlarda ekokardiyografi ile kalp yapısı değerlendirilir.
Yatınca başlayan kalp çarpıntısı nasıl tedavi edilir?
Tedavi, altta yatan nedene göre planlanır. Eğer çarpıntı yalnızca farkındalık artışına bağlıysa, genellikle tedavi gerekmez. Akşam geç saatlerde ağır yemeklerden kaçınmak, kafein ve alkol tüketimini sınırlamak ve uyku pozisyonunu düzenlemek çoğu hastada yakınmaları azaltır.
Ritim bozukluğu saptanan hastalarda, ritme yönelik ilaç tedavisi veya bazı durumlarda girişimsel yöntemler gündeme gelebilir. Reflü veya mide sorunları eşlik ediyorsa, mide asidini azaltan tedaviler çarpıntı algısını belirgin şekilde azaltabilir.
Tedavinin amacı yalnızca çarpıntıyı bastırmak değil, altta yatan nedeni netleştirerek uzun vadeli güvenliği sağlamaktır.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Yatınca başlayan çarpıntı sıklaşıyorsa, giderek uzuyorsa veya nefes darlığı, baş dönmesi, bayılma hissi ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa değerlendirme geciktirilmemelidir. Çarpıntı gece uykudan uyandırıyorsa veya kalp hızında belirgin düzensizlik hissediliyorsa da tıbbi görüş alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Yatınca kalp çarpıntısı tehlikeli midir?
Çoğu zaman tehlikeli değildir. Vücut pozisyonu değişikliği, sindirim, anksiyete gibi zararsız nedenlerden kaynaklanır. Ancak eşlik eden belirtiler (göğüs ağrısı, nefes darlığı, bayılma) varsa veya çok sık tekrarlıyorsa değerlendirilmelidir.
Sol yan yatınca neden çarpıntı olur?
Sol yan yattığınızda kalp göğüs duvarına yaklaşır. Atışlar daha belirgin hissedilir. Bu tamamen normal ve zararsızdır. Sağ yana dönerseniz genellikle azalır.
Kafein ne kadar süre etkili olur?
Kafein yarı ömrü 3-5 saattir. Öğlen 12’de içtiğiniz kahve akşam 6’da hala kanda vardır. Bazı kişilerde daha uzun süre etkili olur. Öğleden sonra kafein almamak en iyisidir.
Yemek sonrası çarpıntı neden olur?
Şişkin mide ve bağırsaklar diyaframa baskı yapar. Diyafram kalbe baskı uygular. Kan dolaşımı sindirim sistemine kayar. Kalp daha fazla çalışır. Tok karnına yatmak durumu kötüleştirir.
Stres çarpıntı yapar mı?
Stres adrenalin salgılanmasına neden olur. Adrenalin kalp hızını artırır. Yatınca rahatlamaya çalışırsınız ancak gün boyu biriken stres hala vücutta etkilidir. Ayrıca çarpıntı hissetmek daha fazla endişeye yol açar.
Holter testi nedir?
24-48 saat sürekli kalp ritmini kaydeden taşınabilir cihazdır. Eve gidersiniz, normal yaşarsınız. Gece yatınca çarpıntı başlarsa cihaz kaydeder. Hangi saatte ne olduğu anlaşılır.
Beta blokerler yardımcı olur mu?
Beta blokerler kalp hızını yavaşlatır. Bazı hastalarda çarpıntıyı azaltır. Ancak her durumda gerekli değildir. Doktorunuz uygun olup olmadığına karar verir.
Uyku pozisyonu değiştirmek yeterli mi?
Bazı kişilerde yeterli olur. Sağ yan yatmak, baş tarafını yükseltmek yardımcı olabilir. Ancak altta yatan neden varsa (kalp ritim bozukluğu, tiroid sorunu) tedavi gerekir.
Hamilelikte normal midir?
Hamilelikte çok yaygındır. Kan hacmi artar, kalp daha fazla çalışır. Hormonlar etkiler. Genellikle zararsızdır ancak şiddetliyse veya eşlik eden belirtiler varsa doktorunuza bildirin.
Referans: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK202/
