Obezite nedir?
Obezite vücudunuzda aşırı miktarda yağ birikmesi durumudur. Kalp hastalıkları, diyabet, yüksek tansiyon, bazı kanser türleri ve birçok başka hastalık için güçlü bir risk faktörüdür.
Bu nedenle obezite, yalnızca görünümle ilgili bir durum değil, kalıcı etkileri olabilen ve birçok ciddi hastalığa yol açabilen uzun süreli (kronik) bir sağlık problemidir.
Obezite nasıl hesaplanır?
Obezitenin belirlenmesinde en yaygın kullanılan yöntem beden kitle indeksi (vücut kitle indeksi) ölçümüdür.
Beden kitle indeksi, kilonuzun (kg) boyunuzun (metre) karesine bölünmesiyle hesaplanır.
Beden kitle indeksi değerleri:
- 18,5’in altı: Zayıf
- 18,5-24,9: Normal kilo
- 25-29,9: Fazla kilolu
- 30-34,9: Obezite (1. derece)
- 35-39,9: Obezite (2. derece)
- 40 ve üzeri: Morbid obezite (3. derece)
Beden kitle indeksi tek başına yeterli olmayabilir. Bel çevreniz de önemli bir ölçüttür. Erkeklerde 102 cm, kadınlarda 88 cm’nin üzerinde bel çevresi sağlık riski oluşturur.
Aşağıdaki hesaplama aracından yaşa göre beden kitle endeksinizi hesaplayabilirsiniz.
Vücut kitle indeksi hesaplama - Boy kilo oranınızı anında öğrenin
Obezite nedenleri nelerdir?
Obezite genellikle alınan enerjinin harcanan enerjiden fazla olması sonucu gelişir. Ancak nedenleri çok daha karmaşıktır.
- Beslenme alışkanlıkları. Aşırı kalori alımı, özellikle yüksek yağlı ve şekerli gıdalar, fast food tüketimi ve büyük porsiyonlar kilo alımına yol açar. Düzensiz öğün saatleri ve atıştırma alışkanlıkları da kilo almayı kolaylaştırır.
- Hareketsiz yaşam. Günümüzde birçok kişi hareketsiz bir yaşam sürmektedir. Oturarak çalışma, televizyon izleme, bilgisayar ve telefon kullanımı fiziksel aktiviteyi azaltır. Harcadığınız enerji azaldıkça kilo almanız kolaylaşır.
- Genetik faktörler. Genetik yapınız obezite gelişme riskinizi etkileyebilir. Ailede obezite varsa riskiniz daha yüksektir. Ancak genetik yatkınlık tek başına obeziteye neden olmaz, yaşam tarzı faktörleri de önemlidir.
- Hormonal sorunlar. Tiroid bezinizin az çalışması (hipotiroidi), polikistik over sendromu, Cushing sendromu gibi hormonal bozukluklar kilo almayı kolaylaştırabilir.
- İlaçlar. Bazı ilaçlar kilo alımına neden olabilir. Bunlar arasında bazı antidepresanlar, kortikosteroidler, diyabet ilaçları, bazı tansiyon ilaçları ve antiepileptikler sayılabilir.
- Psikolojik faktörler. Stres, depresyon, anksiyete gibi duygusal sorunlar duygusal yeme davranışına yol açabilir. Bazı kişiler stresle başa çıkmak için yemeye yönelir.
- Diğer nedenler. Uyku yetersizliği, sigara bırakma sonrası dönem, hamilelik sonrası dönem, yaşlanma ile birlikte metabolizma yavaşlaması da kilo almayı kolaylaştırabilir.
Obezitenin sağlığa etkileri nelerdir?
Obezite birçok ciddi sağlık sorununa yol açabilir.
- Kalp ve damar hastalıkları. Obezite kalp hastalıkları için en güçlü risk faktörlerinden biridir. Fazla kilo kalbinize ekstra yük bindirir. Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, ritim bozuklukları, koroner arter hastalığı, kalp krizi ve inme riski önemli ölçüde artar.
- Tip 2 diyabet. Obezite tip 2 diyabet için en önemli risk faktörüdür. Fazla yağ dokusu vücudunuzun insüline direncini artırır. Kilo vermek diyabet riskini önemli ölçüde azaltabilir, hatta bazı durumlarda diyabeti tersine çevirebilir.
- Solunum sorunları. Fazla kilo akciğerlerinizin düzgün çalışmasını zorlaştırabilir. Uyku apnesi, astım ve KOAH gibi solunum hastalıkları riski artar. Uyku apnesi kendi başına kalp hastalıkları riskini artırır.
- Eklem sorunları. Fazla kilo eklemlerinize, özellikle dizlerinize ve kalçalarınıza ekstra yük bindirir. Bu durum osteoartrit (eklem kireçlenmesi) gelişme riskini artırır ve eklem ağrılarına yol açar.
- Karaciğer hastalıkları. Obezite yağlı karaciğer hastalığına yol açabilir. Bu durum tedavi edilmezse karaciğer sirozu ve karaciğer yetmezliğine ilerleyebilir.
- Kanser. Obezite bazı kanser türleri için risk faktörüdür. Meme kanseri, kolon kanseri, pankreas kanseri, böbrek kanseri ve rahim kanseri riski artabilir.
- Üreme sorunları. Kadınlarda obezite menstrüel düzensizliklere, polikistik over sendromuna ve kısırlığa yol açabilir. Erkeklerde sperm kalitesi ve üreme yeteneği olumsuz etkilenebilir.
- Ruh sağlığı. Obezite depresyon, anksiyete ve düşük benlik saygısına yol açabilir. Sosyal izolasyon ve damgalanma yaşanabilir.
Obezite nasıl tedavi edilir?
Obezite tedavisinin temeli yaşam tarzı değişiklikleridir. Ancak bazı durumlarda ilaç tedavisi veya cerrahi müdahale gerekebilir.
Beslenme değişiklikleri
Sağlıklı ve dengeli beslenme en önemli adımdır. Kalori alımınızı azaltmalı ama aynı zamanda besin değeri yüksek gıdalar tüketmelisiniz. Porsiyon kontrolü yapmalı, sebze ve meyve tüketiminizi artırmalı, işlenmiş gıdalardan uzak durmalısınız.
Ani ve aşırı kısıtlamalar yerine sürdürülebilir değişiklikler yapmalısınız. Diyetisyen desteği almanız faydalı olabilir.
Fiziksel aktivite
Düzenli egzersiz hem kilo vermenize hem de sağlığınızın iyileşmesine yardımcı olur. Haftada en az 150 dakika orta şiddette veya 75 dakika yoğun egzersiz hedeflemelisiniz.
Başlangıçta yürüyüş gibi basit aktivitelerle başlayabilirsiniz. Zaman içinde aktivite düzeyinizi artırabilirsiniz. Önemli olan düzenli olmaktır.
Davranış değişikliği
Yeme alışkanlıklarınızı, tetikleyicilerinizi ve duygusal yeme davranışınızı anlamalısınız. Psikolojik destek almanız faydalı olabilir. Gerçekçi hedefler koymalı ve küçük başarıları kutlamalısınız.
İlaç tedavisi
Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmadığında ve beden kitle indeksi 30’un üzerindeyse veya beden kitle indeksi 27’nin üzerinde ve obeziteye bağlı sağlık sorunları varsa ilaç tedavisi düşünülebilir.
İlaçlar tek başına değil, beslenme ve egzersizle birlikte kullanılmalıdır. İlaç tedavisi doktor kontrolünde olmalıdır.
Cerrahi tedavi (Bariatrik cerrahi)
Beden kitle indeksi 40’ın üzerindeyse veya beden kitle indeksi 35’in üzerinde ve ciddi sağlık sorunları varsa cerrahi tedavi düşünülebilir. Diğer yöntemler başarısız olmuşsa ve hasta uygun değerlendirildikten sonra cerrahi seçenek olabilir.
Kilo vermenin faydaları
Sadece %5-10 kilo kaybı bile sağlığınıza önemli faydalar sağlayabilir:
- Kan basıncınız (tansiyonunuz) düşer
- Kan şekeriniz düzelir
- Kolesterol seviyeniz iyileşir
- Kalp hastalığı riski azalır
- Eklem ağrılarınız azalır
- Uyku kaliteniz artar
- Enerji seviyeniz yükselir
- Ruh sağlığınız iyileşir
Sağlıklı kilo vermek için öneriler
- Gerçekçi hedefler koyun, ayda 2-4 kg kilo kaybı sağlıklıdır
- Açlık diyetlerinden kaçının, bu tür diyetler sürdürülemez ve sağlıksızdır
- Düzenli öğünler yiyin, öğün atlamak kilo vermeyi zorlaştırır
- Bol su için, günde en az 8-10 bardak
- Yeterli protein tüketin, kas kaybını önler
- Lifli gıdalar tüketin, tokluk hissi sağlar
- Yavaş yiyin, tokluk hissi gecikmeli oluşur
- Stresinizi yönetin, stres duygusal yemeye yol açar
- Yeterli uyuyun, uyku yetersizliği kilo almayı kolaylaştırır
- Sabırlı olun, sağlıklı kilo verme zaman alır
Fazla kilonuz varsa ne zaman doktora başvurmalısınız?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurun:
- Beden kitle indeksi 30’un üzerindeyse
- Beden kitle indeksi 27’nin üzerinde ve obeziteye bağlı sağlık sorunlarınız varsa
- Kendi başınıza kilo veremiyorsanız
- Hızlı ve açıklanamayan kilo alımı yaşıyorsanız
- Obeziteye bağlı sağlık sorunları gelişmişse
Doktorunuz size en uygun tedavi planını oluşturmada yardımcı olacaktır.
Referans: Obesity